Her hepde Murod WhatsApp-y açýar, sakgalsyz, ýüzüni doly syrdyran ýagdaýyny görkezýän selfisini düşürýär we ony polisiýa iberýär.
38 ýaşly bazar söwdagäri, Täjigistanyň günortasyndaky Bohtar şäherinden bolan musulman Murod munuň polisiýa tarapyndan sakgaly sebäpli tussag edilip, üç gün gözegçilik astynda saklanaly bäri dowam edýändigini aýdýar.
"Olar maňa her hepde sakgalymy syrdyrandygymy görkezýän surat ibermegi buýurdylar" diýip, howpsuzlyk sebäpli ady üýtgedilen Murod gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, häkimiýetler ony jemgyýetçilik tertibini bozmakda aýypladylar. Bu administratiw hukuk bozulmasy hökmünde hasaplanyp, oňa 180 somoni (18 ABŞ dollary) möçberinde jerime salyndy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bu waka boýunça polisiýa edaralaryndan düşündiriş sorady, emma olar jogap bermediler.
Murodyň başdan geçirenleri has giň ýaýran bir ýagdaýy görkezýär: köp täjik geýim, daşky görnüş we dini ynanç bilen bagly kararlaryň häkimiýetleriň garaýyşlary we talaplary bilen barha köp baglanyşýandygyny aýdýarlar.
10 milliondan gowrak ilatly Merkezi Aziýa döwleti bolan Täjigistanyň ilatynyň aglaba bölegi musulman bolup, yslam jemgyýetde çuňňur orun eýeleýär.
Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda häkimiýetler täjik milli medeniýetine laýyk gelmeýär diýip hasaplaýan geýimlere we beýleki daşky keşp görnüşlerine garşy dürli çäklendirmeleri girizdiler.
Obama oba
Duşenbäniň yslam hijabyna, ýagny baş ýaglygyna garşy alyp barýan kampaniýasy 2024-nji ýylda "däp-dessurlar we baýramçylyklar" baradaky kanuna üýtgetme girizilip, "täjik medeniýetine mahsus bolmadyk geýimleri" resmi taýdan gadagan edensoň iň ýokary derejesine ýetdi. Bu jümle köpler tarapyndan yslam geýimlerine degişli diýip düşünilýär.
Mundan öň hem hijab mekdeplerde, uniwersitetlerde we döwlet edaralarynda gadagan edilipdi.
Täjigistanda zenanlaryň hijaby we erkekleriň sakgaly köplenç häkimiýetler tarapyndan dini ekstremizmiň alamaty hökmünde görülýär.
Resmiler birnäçe gezek olaryň yslam baş ýaglygyny nyşana almaýandyklaryny we adamlaryň dini azatlyklaryny çäklendirmeýändiklerini aýtdylar. Emma käbir dindarlar üçin bu üýtgeşmeler olaryň jemgyýetçilik ýerlerinde özlerini nähili görkezýändikleri barada has seresap bolmagyna sebäp boldy.
"Golaýda lukmana baranymda, gapyda işgär meni saklap, eňegim we boýnum görünýän ýaly baş ýaglygymy düzetmegi haýyş etdi" diýip, Täjigistanyň günortasyndaky Hatlon welaýatynda ýaşaýan 35 ýaşly Mohira 20-nji iýulda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Howpsuzlyk sebäpli diňe adynyň ulanylmagyny haýyş eden Mohira häzir döwlet edaralaryna, hassahanalara ýa-da çagalarynyň mekdebine baranda geýim saýlamagyna aýratyn üns berýändigini aýtdy.
"Men henizem baş ýaglygyny dakynýaryn, ýöne açyk reňkli, gülli nagyşly ýa-da ýalpyldawuk bezegli ýaglyklary saýlaýaryn" diýip, ol aýtdy.
Mohira ak ýa-da gara reňkli ýönekeý ýaglyklardan gaça durýandygyny, sebäbi olaryň beýleki musulman ýurtlarynyň dini geýimlerine meňzedilip bilinjekdigini aýtdy.
Maý aýynda Duşenbäniň günorta çetindäki Rudaki etrabynyň Zenanlar işleri boýunça komiteti "Obama oba" atly kampaniýasyndan suratlary paýlaşdy. Komitetiň aýtmagyna görä, kampaniýanyň maksady täjik milli geýimini wagyz etmek we daşary ýurt geýimlerinden ýüz öwürmäge çagyrmakdy.
Rudaki etrabynyň Zenanlar işleri boýunça komitetiniň işgäri täjik milli geýimlerini wagyz etmek maksady bilen geçirilen kampaniýanyň çäginde köçedäki zenanlar bilen söhbet edýär.
Suratlarda resmi wekilleriň baş ýaglykly we uzyn, giň geýimli zenanlar bilen köçelerde gürrüňdeş bolýandyklary görkezilýärdi. Bu ýazgy sosial ulgamlarda uly nägilelik döredenden soň pozuldy.
ABŞ-nyň Halkara dini azatlyk boýunça komissiýasynyň (USCIRF) maý aýynda çap eden hasabatynda hökümetiň "Täjigistanda dini durmuşyň ähli ugurlaryna gözegçilik etmek" syýasatyny dowam etdirýändigi aýdylýar. Hasabatda dini birleşiklere, geýime, dini bilime we köpçülikleýin ybadatlara girizilen çäklendirmeler görkezilýär.
Şeýle hem hasabatda häkimiýetleriň 2024-nji ýyldaky gadagançylygy "milli medeniýete ýat geýimler" diýip hasaplanýan geýimlerden ýüz öwürmäge çagyrýan kampaniýalar arkaly ýerine ýetirmegi dowam etdirýändigi aýdylýar.
Hasabata görä, fewral aýynda resmiler mekdeplere baryp, "daşary ýurt medeniýetine öýkünmek" diýip häsiýetlendiren meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Täjik hökümeti bu syýasatlaryny milli däpleri goramak we ekstremizmiň öňüni almak maksady bilen düşündirdi hem-de raýatlaryň dini azatlyklaryny çäklendirýändigi baradaky aýyplamalary birnäçe gezek ret etdi.
Her waka hasaba alynýar
Hijaby gadagan edýän kanundan tapawutlylykda, Täjigistanda sakgaly aç-açan gadagan edýän kanun ýok. Şeýle-de bolsa, köp täjik Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna häkimiýetleriň dini ekstremizmiň alamaty hasaplap biljek islendik derejedäki sakgal sebäpli erkekleriň saklanýandygyny gürrüň berdiler.
Sakgallary sebäpli polisiýa tarapyndan saklanan iki erkek Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna polisiýanyň olaryň sakgallaryny mejbury syrandan soň hiç hili aýyplama bildirmän boşadandygyny aýtdy. Olar şuňa meňzeş başga wakalary hem bilýändiklerini aýtdylar.
Käbir ýagdaýlarda bolsa, olaryň aýtmagyna görä, häkimiýetler erkekleri jemgyýetçilik tertibini bozmak ýa-da gadagan edilen ýerlerde çilim çekmek ýaly administratiw hukuk bozulmalary boýunça jogapkärçilige çekýärler.
Hatlon welaýatyndan bolan 37 ýaşly Amin polisiýanyň ýakynda öz sakgalyny "gury ýagdaýda", ýagny köpüksiz syrandygyny, soňra bolsa 6 ýaşly oglunyň gözüniň alnynda diňe dilden duýduryş berip goýberendigini aýtdy.
"Men hatda dindar hem däl. Kellämdäki saçlar seýrekleşip başlandan soň goýy sakgal goýberdim" diýip, Amin aýtdy. "Bu diňe stil saýlawydy."
Adynyň aýdylmazlygy şerti bilen Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna gürrüň beren Hatlon welaýatyndaky pasport bölüminiň işgäri sakgally ýüz tutýanlara resminamalaryny almazdan ozal sakgallaryny syrdyrmak maslahat berilýändigini aýtdy.
"Her waka hasaba alynýar we atlar ýokarky edaralara habar berilýär" diýip, ol aýtdy.
Şeýle hem işgär bu maglumatlaryň erkekleriň sakgallaryny we zenanlaryň dini geýimlerini yzarlamak boýunça her aý taýýarlanýan hasabatlara girizilýändigini goşdy.