- Prezident Donald Tramp Eýranyň protestçileri jezalandyrmak boýunça meýilleşdiren çärelerini yza süýşürendigini, çeşmelerine salgylanyp aýtdy, ýöne jikme-jik maglumat bermedi.
- Hukuk goraýjy toparlar berk basyşlaryň we internetiň kesilmeginiň arasynda 2400-den gowrak protestçiniň öldürilendigini we 18 000 adamyň tussag edilendigini habar berýärler.
- ABŞ-nyň Tährana garşy harby ýa-da başga bir çäre görmegi göz öňünde tutýandygy sebäpli dartgynlyk ýokary bolmagynda galýar.
Eýran protestçileri jezalandyrmagyny togtatdy diýip, prezident Donald Tramp "beýleki tarapdaky örän möhüm çeşmelere" salgylanyp, aýtdy, ýöne ABŞ-nyň Tährana garşy harby hereketleriniň mümkinçiligi saklanýarka, Ýakyn Gündogarda dartgynlyk dowam edýär.
"Olar adam öldürmegiň togtadylandygyny we jezalandyrmalaryň bolmajagyny aýtdylar - şu gün köp jezalandyrmalar bolmalydy we jeza berilmez - we biz muny anyklarys" diýip, Tramp 14-nji ýanwarda Ak Tamda žurnalistlere aýtdy.
"Bize ygtybarly çeşmelerden aýtdylar we men munuň dogrudygyny umyt edýärin."
Eýran häkimiýetleri 1979-njy ýyldaky Yslam Rewolýusiýasyndan bäri ruhany häkimiýetleri üçin iň uly kynçylyklaryň birini döreden hökümete garşy protestlerde ýurduň dürli künjeklerinde köçelere çykan adamlara rehimsiz basyşlary amala aşyrdy.
ABŞ-da ýerleşýän garaşsyz hukuk gözegçisi HRANA 14-nji ýanwarda tassyklanan we subut edilen maglumatlaryna görä, protestlerde ölenleriň sanynyň 2435 adama ýetendigini, 18 müňden gowrak adamyň tussag edilendigini aýtdy. Emma ol we beýleki çeşmeler ölenleriň hakyky sanynyň birnäçe esse köp bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Zorlukly basyş baradaky habarlara esaslanyp, Tramp ABŞ-nyň ganhorluklaryň öňüni almak üçin goşulyşyp biljekdigini birnäçe gezek duýdurdy we eýranlylary protestlerini dowam etdirmäge çagyrdy.
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
Why Iran Protest Messages Are Showing Up Under Cooking Videos
Ýerlerdäki ýagdaý barada maglumat almak we barlamak kyn boldy, sebäbi häkimiýetler ilki başda ykdysadyýetiň ýaramazlaşmagy we milli puluň hümmetsizlenmegi sebäpli başlanan demonstrasiýalaryň arasynda internet elýeterliligi kesdiler.
"Eýranyň internet ulgamy 156 sagatlyk nokady geçdi, rehimsiz basyşlardan soň dymma çuňlaşýar" diýip, gözegçilik edýän "NetBlocks" 15-nji ýanwarda irden çap eden habarynda aýtdy.
"Şol bir wagtyň özünde, internetdäki maglumat boşlugy režimi goldaýan hasaplaryň, emeli intellektiň galp maglumatlarynyň we beýleki maksatly hereketleriň köpelmegine getirýär."
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
A Design Student 'Shot From Behind' Is Among Countless Victims Of Iran Crackdown
Hukuk toparlary tussag edilen protestçileriň biri, 26 ýaşly Erfan Soltaniniň protestlerdäki roly sebäpli "Hudaýa garşy uruş alyp barmak" aýyplamasy esasynda tussag edilenden alty gün geçen soň, 14-nji ýanwarda jezalandyryljakdygyny habar berdiler.
Tramp 13-nji ýanwarda giçlik "CBS News" bilen söhbetdeşlikde, eger häkimiýetler häzirki protestleriň ilkinji gatnaşyjysyny jezalandyrmagy ýerine ýetirseler, "käbir zatlary görersiňiz" diýdi.
Norwegiýada ýerleşýän "Hengaw" hukuk topary Soltaniniň garyndaşlaryna salgylanyp, onuň jezalandyrylmandygyny, ýöne "çynlakaý we dowam edýän aladalaryň" saklanýandygyny 14-nji ýanwarda giçlik aýtdy.
"Erfan Soltaniniň garyndaşlary bilen söhbetdeşlikde maşgalasyna çarşenbe güni (14-nji ýanwarda) ýerine ýetiriljekdigi aýdylan ölüm jezasynyň ýerine ýetirilmändigi we yza süýşürilendigi Hengaw toparyna mälim boldy" - diýlip, maglumatda aýdyldy.
"Internetiň dowamly kesilmegi we aragatnaşygyň çäklendirilmegi sebäpli bu mesele boýunça goşmaça maglumat bermek mümkin däl."
Tramp ABŞ-nyň Eýrana garşy nähili çäreleriň we olaryň haçan görüljeginiň mümkinçiligi barada jikme-jik maglumat bermedi, ýöne Waşington käbir harbylara ABŞ-nyň sebitdäki esasy howa bazalaryny terk etmek barada maslahat berdi, bu Tähranyň Waşington öz haýbatlaryny ýerine ýetirse, ABŞ-nyň goşunlary ýerleşdirilen goňşy ýurtlardaky amerikan bazalaryna garşy jogap berjekdigi barada aýdanlaryna gabat geldi.
Uçuşlary yzarlaýan "Flightradar24" web sahypasynda 14-nji ýanwarda Eýranyň howa güýçlerine duýduryş (NOTAM) iberendigini, rugsat berlen ýurduň ýa-da halkara uçarlaryndan başga ähli uçuşlar üçin howa giňişliginiň ýapylmagy barada yglan edendigini habar berildi.
Bu duýduryşyň "iki sagatdan biraz gowrak wagtlap güýjünde bolandygy" aýdylýar.
Eýranyň yslam liderleri öňki protestlere garşy durup bildiler, ýöne soňky demonstrasiýalar Tähranyň geçen ýyl Ysraýyl bilen bolan uruşda ABŞ Eýranyň ýadro desgalaryna gönükdirilen birnäçe howa hüjümlerine goşulandan soň, sebitdäki ýaranlarynyň arasynda gowşan pozisiýasyny dikeltmäge synanyşýan wagtyna gabat geldi.
Trampyň göz öňünde tutýan çäreleri çäklendirilen harby hüjümler, Yslam Rewolýusiýasynyň Sakçylar korpusyna (IRGC) garşy has sazlaşykly hüjüm kampaniýasy ýa-da Eýranyň howpsuzlyk edaralarynyň aragatnaşyk we karar kabul ediş ulgamlaryny bozmak üçin doly ykdysady blokada ýa-da kiberhüjümler ýaly harby däl hereketleri öz içine alyp biler diýlip, çak edilýär.
13-nji ýanwarda Azatlyk Radiosynyň Farda radiosyna maglumat ibermegi başaran Eýranyň içindäki žurnalist, howpsuzlyk güýçleriniň lukmançylyk merkezlerine hüjüm edendigi, ýaralanan protestçileri ogurlandygy we öldürendigi barada gürleşen taksi sürüjisine salgylanyp, habar berdi.
Onuň aýdanlaryny Azatlyk Radiosy garaşsyz görnüşde tassyklap bilmedi, ýöne olar protestlere garşy basyşlaryň güýçlüdigi we protestçileriň "köpçülikleýin öldürilmegi" barada ýurduň içinden gelen beýleki habarlara we adam hukuklary boýunça iş alyp barýan çeşmeleriň maglumatlaryna gabat gelýär.