Russiýa, Belarus, Gazagystan we Gyrgyzystan Ermenistana ultimatum çap edip, Ermenistanyň Ýewropa Bileleşigine goşulmak islegi bilen bagly dartgynlyklaryň arasynda, bu ýurduň Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Ýewroaziýa Ykdysady Bileleşigine (ÝÝB) agzalygyny togtatmak haýbatyny atdylar.
Kremliň web sahypasynda çap edilen bilelikdäki jarnamada Ermenistanyň ÝB-ne agza bolmaga görýän taýýarlyklarynyň beýleki agza döwletleriň "ykdysady howpsuzlygyna" howp saljakdygy aýdylýar.
Jarnamada Ermenistanyň öz meýilnamalary boýunça "mümkin boldugyça çalt" referendum geçirmäge razy bolmagy talap edilýär. Referendumda ÝB-ne goşulmak ýa-da ÝYB-de galmak mümkinçiligi baradaky sorag bolmaly.
ÝYB-niň Astanada geçirilen sammitinde ylalaşylan göçüm sebitara integrasiýa bagyşlanan çäräni hakykatda ykdysady we syýasy garşylyga öwürdi.
Ermenistanyň premýer-ministri Nikol Paşinýan bu duşuşyga barman, oňa hökümet başlygynyň orunbasary Mher Grigorianyň ýolbaşçylygynda, pes derejeli delegasiýany ibermek bilen çäklendi.
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
ÝYB-niň Merkezi Aziýa serhedi
Astanadaky diplomatlar bu ýagdaýa esasan syýasy boýkot hökmünde sereden hem bolsa, Paşinýan Astana sammitina Ermenistanyň 7-nji iýunda geçiriljek parlament saýlawlaryndan öňki içerki kampaniýa borçlary sebäpli gatnaşmaýandygyny aýtdy.
Grigorian, habar berilmegine görä, Ýerewanyň ÝYB bilen aradaky konstruktiw gatnaşyklary saklap galmak we dowam etdirmek isleýändigini aýtdy, ýöne geljekki işleriň "özara hormat goýmak, deňhukukly hyzmatdaşlyk" we milli özygtyýarlyk ýörelgelerine esaslanmalydygyny nygtady.
Russiýanyň artýan basyşy
Ultimatum Moskwanyň birnäçe hepde dowam eden basyşynyň üstüni ýetirdi.
Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow, geçirilen duşuşyklardan öň, Ermenistanyň Ýewropa Bileleşigine goşulmak tagallalarynyň Ýewroaziýa Ykdysdady Bileleşigine laýyk gelmeýändigini duýduryp, olary "bir-birine inkär edýän prosesler" diýip atlandyrdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Mariýa Zaharowa biraz soň Ýerewanyň saýlan ugrunyň ikitaraplaýyn energiýa ylalaşyklaryna, şol sanda ýeňillikli ýangyç üpjünçiligine täsir ýetirip biljekdigini duýdurdy.
Syýasy duýduryşlar bilen bir hatarda, Orsýetiň oba hojalyk gözegçiligi edarasy “Rosselhoznadzor”, sammitiň başlanýan wagtyna gabatlap, Ermenistanyň oba hojalyk önümleriniň importyna düýpli gadagançylyk girizdi we bu ýurtdan edilýän pomidor, miwe we şerap importyny togtatdy.
Gazagystanyň öňki diplomaty Žaras Ormantaý Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy bilen söhbetdeşlikde Orsýetiň taktikalarynyň ters netije berip biljekdigini aýtdy.
“Moskwa häzir Ermenistany özüniň şu günki durumynda saklamak üçin ep-esli syýasy we ykdysady serişdeleri sarp edýär. Eger-de bu tagalla başa barmasa, ol Orsýet üçin gowuşgynsyzlyk hökmünde kabul ediler we onuň ýaranlarynyň arasyndaky abraýyny gowşadar. Bu bolsa Russiýanyň Ýewroaziýa Bileleşigindäki abraýynyň peselmegine getirer” diýip, ol aýtdy.
ÝYB bilen gapma-garşylyk Ermenistanyň uzak wagtlyk Moskwa garaşlylygyndan ýüz öwrüp, diňe ÝB bilen däl, eýsem Waşington bilen hem gaýtadan gatnaşyk gurmaga çalyşýan wagty ýüze çykdy. Paşinýan bu hepde ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň hem goldawyny gazandy.
“Men Nikolyň gaýtadan saýlanmagyny doly we bütinleý goldaýaryn” diýip, Tramp 27-nji maýda sosial mediada ýazdy. Onuň bu sözleri ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubionyň 26-njy maýda eden saparynyň yz ýanyndan aýdyldy. Rubio Paşinýanyň “Ermenistan üçin has ýagty we has garaşsyz geljegi” wada berendigini aýtdy.
Işlemeýän Bileleşik
Astana sammiti baradaky habarlarda syýasy ultimatum agdyklyk eden bolsa-da, liderler resmi ýagdaýda emeli intellekt üçin bitewi çarçuwa döretmegi hem-de sebit zähmet bazaryny, saglygy goraýyşy we senagat çözgütlerini kabul etmegi täzeden gurmaga gönükdirilen 20 maddadan ybarat institutsional gün tertibini ara alyp maslahatlaşdylar.
Gazagystanyň prezidenti Kasym-Žomart Tokaýew umumy mejlisde milli walýutalarda geçirilýän içerki söwdanyň paýynyň 93 göterime ýetendigini aýtdy - bu Ýewroaziýa Bileleşiginde agalyk edýän ykdysadyýet bolan Russiýanyň dollarsyzlaşdyrma hereketiniň esasy elementi bolup durýar.
Emma Almatyda ýerleşýän "Gazak töwekgelçilikleri syny topary" pikir merkeziniň direktory, tanymal gazak syýasy analitigi Dosym Satbaýew bileleşigiň amaly reallyklaryny berk tankytlady we onuň hakykatda işleýän söwda bileleşigi bolmakdan uzakdygyny we bu agzalygyň getirýän peýdasynyň azdygyny aýtdy.
“Gazagystan ÝYB-niň içinde aglap-eňräp, kaktusyň üstüne dyrmaşýan kirpä çalym edýär, ýöne şonda-da muny bes etmeýär” diýip, Satbaýew ýazdy. “Öz bazarlaryny goramak we sanksiýa gözegçiliginiň bir bölegi hökmünde, Orsýet wagtal-wagtal üçünji ýurtlaryň Russiýanyň territoriýasyndan geçirilýän harytlaryna çäklendirmeleri ýa-da goşmaça barlaglary girizýär”.