Ukrainanyň prezidenti Wolodymyr Zelenski Russiýany ýurduň çägindäki elektrik stansiýalaryna zarba urmakda aýyplady. Bu ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň energetika desgalaryna hüjümleri bes etmek baradaky garaşylmadyk yglanyndan soň amal edildi. Moskwa bolsa ýaraşyk baradaky teklipler babatda dymmagyny dowam etdirdi.
“ABŞ-nyň prezidentinden energetika ýaraşygy boýunça ylalaşygyň gazanylandygy barada beýanat boldy. Bu hemmeler üçin gowy habar — onuň hakykata öwrülmegi möhümdir” diýip, Zelenski 11-nji oktýabrda giçlik sosial mediada ýazdy.
Emma ol Russiýanyň Eýran nusgasyndaky “Şahed” pilotsyz uçary bilen Kiýewdäki elektrik stansiýasyna hüjüm edendigini hem goşdy.
“Köp ýerlerde elektrik üpjünçiligi kesildi. Soňra Harkiw sebitindäki energetika desgalaryna zarbalar uruldy. Bu bolsa ABŞ-nyň prezidentiniň energetika ýaraşygy baradaky beýanatyndan SOŇ boldy”.
Russiýanyň energetika desgalaryna uran zarbalarynyň Trampyň yglanyndan soň bolup-bolmandygyny bada-bat garaşsyz ýagdaýda tassyklamak mümkin bolmady. Moskwa bolsa ABŞ-nyň prezidentiniň beýanatyna häzirlikçe teswir bermedi.
“Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky uruşda şu pursatdan başlap ENERGETIKA ÝARAŞYGY güýje girýär” diýip, Tramp 11-nji oktýabrda Truth Social ulgamynda ýazdy. “Iki tarap hem razy boldy. Ony bozmaň!”
Kanadanyň, Finlýandiýanyň we NATO-nyň ýolbaşçylary bilen telefon arkaly gepleşenden soň, Zelenski Facebook-da “Ukrainanyň ýaraşygy goldaýandygyny we Russiýanyň hem ony goldamagynyň möhümdigini” ýazdy.
Zelenski ozal Waşingtondan jikme-jikliklere garaşýandygyny aýdyp, bu yglanyň özi üçin garaşylmadyk bolandygyny belläpdi.
Ukrainanyň iki ýokary derejeli resmisi Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna Trampyň yglanynyň Kiýewiň mümkin bolan täze ýaraşyk barada ilkinji gezek eşiden maglumaty bolandygyny aýtdy.
“Biziň sowalymyz — [Russiýanyň prezidenti Wladimir] Putin mundan habarlymy?” diýip, resmileriň biri aýtdy.
Tramp öň hem taraplaryň energetika desgalaryna hüjümleri bes etmek barada ylalaşandygyny aýdypdy. Ol iň soňky gezek 14-nji sentýabrda şeýle beýanat beripdi. Emma Putiniň hüjümleri dowam etdirmegi durnukly ýaraşyga bolan umytlary puja çykardy.
Zelenski ozal, Moskwa Ukrainanyň energetika infrastrukturasyna hüjümleri bes etse, Russiýanyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryna zarbalary togtatmaga taýýardygyny mälim edipdi.
Sanksiýalaryň ýeňilleşdirilmegi
Energetika ýaraşygy baradaky yglan Tramp Russiýanyň dizeline degişli amerikan sanksiýalaryny wagtlaýyn ýeňilleşdirmegi buýrandan iki gün soň edildi. Bu ädim Kiýewiň, onuň ýewropaly ýaranlarynyň we ABŞ-nyň köp sanly kanun çykaryjysynyň nägileligini döretdi. Olar munuň Putini Ukraina garşy urşuny dowam etdirmäge höweslendirjekdigini aýtdylar.
Tramp Zelenski bilen gatnaşyklarynyň 2025-nji ýylyň fewralynda Ak tamda geçirilen örän dartgynly duşuşykdan soň gowulaşmagyndan bäri ukrain prezidentine iň berk tankydyny hem bildirdi. Ol Ukrainanyň Zelenskini başga prezident bilen çalşyrmalydygyny aýdyp, Putini bolsa öwdi.
Emma ýewropaly liderler ukrain prezidentine we onuň ýurdunyň özüni goramak ugryndaky tagallalaryna goldawyny ýene bir gezek tassykladylar.
“Häzir Russiýa edilýän basyşy gowşatmagyň wagty däl, Ýewropa hem ony gowşatmaz” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Kaýa Kallas 10-njy oktýabrda X ulgamynda ýazdy. Ol dizel baradaky ylalaşygy ýazgaryp, onuň Moskwanyň urşy maliýeleşdirmek üçin alýan girdejilerini artdyrjakdygyny duýdurdy.
Kallas ÝB-niň daşary işler ministrleriniň 12-nji oktýabrda sanksiýa sanawlaryna täze atlary goşmagy tassyklamagy meýilleşdirýändigini hem aýtdy. Şol bir wagtda, bileleşigiň iň uly agza ýurtlarynyň käbiri, şol sanda Germaniýa, Waşingtonyň syýasatynyň üýtgemegine garamazdan, özleriniň berk sanksiýa düzgünini saklajakdygyny tassyklady.
Kanadanyň premýer-ministri Mark Karni ABŞ bilen Russiýanyň ylalaşygyny ýazgardy. Ol munuň Ýewropada durnuklylygy üpjün etmek we Ukrainadaky urşy bes etmek ugrundaky tagallalara zyýan ýetirýändigini aýtdy.
“Premýer-ministr aýdyň aýtdy: bu ylalaşyk Ukrainanyň, Kanadanyň we ýaranlarymyzyň Ýewropada parahatçylyk hem-de durnuklylyk döretmek ugrundaky tagallalaryna göni garşy gelýär” diýlip, Karniniň adyndan ýaýradylan beýanatda aýdylýar.
“Ol Russiýa goşmaça girdeji getirip, onuň Ukraina garşy alyp barýan bikanun we aklap bolmaýan urşuny maliýeleşdirmäge kömek eder”.
Kanun çykaryjylaryň garşylygy
Waşingtonda respublikan kongresmen Braýan Fitspatrik rus nebitiniň satyn alynmagyny gadagan edýän kanun taslamasy boýunça Wekiller palatasynda ses berişlik geçirilmegini gazanmagy meýilleşdirýändigini aýtdy. Bu, şeýle hem Respublikan partiýanyň agzasy bolan Trampa öz partiýasyndan bildirilýän seýrek garşylyklaryň biridir.
Respublikan we Demokrat partiýalaryndan ýedi senator 11-nji oktýabrda bilelikdäki beýanat arkaly Trampy dizel üpjünçiligi baradaky ylalaşyk boýunça kararyndan “yza tesmäge” çagyrdy. Olar bu ylalaşygyň Russiýa Ukraina garşy agressiýasyny bes edýänçä energetika önümleriniň importyny gadagan edýän amerikan kanunyna ters gelýändigini aýtdylar.
“Kongres amerikan dollarlarynyň Putiniň Ukraina garşy alyp barýan rehimsiz urşuny maliýeleşdirmek üçin ulanylmagynyň öňüni almak maksady bilen, 2022-nji ýylda Russiýanyň energetika önümleriniň importyny aç-açan gadagan etdi” diýip, dört respublikandan we üç demokratdan ybarat ýedi senator aýtdy.
Beýanaty respublikan senatorlar — Meýn ştatyndan Sýuzan Kollinz, Alýaskadan Liza Murkowski, Demirgazyk Karolinadan Tom Tillis we Ýutadan Jon Kertis, şeýle hem demokrat senatorlar — Nýu-Hempşirden Jin Şahin, Konnektikutdan Riçard Blumental we Oregondan Ron Waýden ýaýratdy.
Trampyň Russiýanyň energetika eksportyna degişli çäklendirmeleri ýeňilleşdirmek meýilnamasy Ukrainany goldaýanlaryň giň gerimli ýazgarmagyna sezewar bolsa-da, onuň energetika ýaraşygy baradaky çagyryşyny Günbataryň ýaranlary goldady.
Russiýa garşy sanksiýalary ýeňilleşdirmek ädimini açyk tankyt eden Britaniýanyň premýer-ministri Endi Börnham Trampyň energetika ýaraşygy baradaky çagyryşyny goldaýandygyny aýtdy.
“Russiýa dynç günlerinde Ukrainanyň energetika infrastrukturasyna zarbalaryny güýçlendirdi” diýip, Börnham X ulgamynda ýazdy. “Bu ukrain parahat ilatyna garşy hüjümdir, olary sowukda we garaňkylykda goýýar”.
“Britaniýa prezident Trampyň şu gün energetika ýaraşygynyň häzir başlanmagy we durnukly dowam etdirilmegi baradaky çagyryşyny berk goldaýar” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Börnham 10-njy oktýabrda Zelenski bilen telefon arkaly gepleşendigini we ukrain prezidentiniň “Russiýa hüjümlerini bes etse, Ukrainanyň taýýardygyny” aýdandygyny mälim etdi.
“Energiýany we ýangyjy dünýä bazarlaryna gaýtadan çykarmagyň iň gowy ýoly şudur”.
Kanadanyň premýer-ministri Karni hem Tramp bilen telefon arkaly gepleşiginde ABŞ-nyň prezidentiniň energetika ýaraşygy baradaky çagyryşyny goldaýandygyny aýtdy.
Karni “energetika infrastrukturasyna we parahat ilata garşy ähli hüjümleriň derrew bes edilmeginiň zerurdygyny” aýtdy.