Sepleriň elýeterliligi

Türkmenistan

Anna 22 Sentýabr 2017

Aşgabat. Prezident Berdimuhamedowa berlen sowgatlar. Daşary ýurtly žurnalistiň düşüren suraty.

Aşgabatda ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça geçirilýän 5-nji Aziýa oýunlaryny beýan etmäge baran daşary ýurtly žurnalistleriň biri, adynyň aýdylmazlyk şerti bilen, Azatlyga özünde galan täsirleri gürrüň berdi.

Aşgabatda ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça geçirilýän 5-nji Aziýa oýunlaryny beýan etmäge baran daşary ýurtly žurnalistleriň biri, adynyň aýdylmazlyk şerti bilen, Azatlyga özünde galan täsirleri gürrüň berdi.

Türkmenistanda bolan bir hepdä golaý wagtymdan mende garjaşyk duýgular galdy. Bir tarapdan, men açyk asmanyň astyndaky owadan şäheriň gözelligine, oýunlara tomaşa etmäge we öz oýunçylaryny goldamaga gelen müňlerçe türkmeniň güler ýüzüne, öz duşan adamlaryň rehimdarlygyna, adamlaryň şeýle köp möçberde öz däplerine eýerişine we aýal-gyzlaryň owadan köýneklerine haýran galdym” diýip, žurnalist aýdýar.

Ýöne ol sport desgalarynyň ýerleşýän ýerinde her 50 metrden, şäheriň galan ýerlerinde her çüňkde goýlan polisiýa ofiserleriniň köplüginden hopugandygyny, emma ýerli adamlaryň muňa öwrenişine meňzeýändigini hem belleýär.

Meniň ýanyma ýolbelet edip 25 ýaşyndaky student W-ni goşdular. Onuň iňlisçesi fransuzçasyndan hem gowşagrakdy. Ol görmegeý we mylakatly gyz, ýöne beýle bir bilesigeliji ýa ýiti däl. Onuň kakasy sport desgalaryny guran türk kompaniýasynda işleýär. Meniň ýanyma berkidilen ikinji student 22 ýaşyndaky oglan we iňlisçe bilmeýär, onuň kakasy hökümetde işleýär” diýip, daşary ýurtly žurnalist olaryň ikisiniň hem günüň dowamynda birnäçe gezek DIM-däki we Milli telewideniýedäki başlyklaryna hasabat bermelidigini belleýär.

Olar öz başlyklaryndan rugsat almazdan hiç bir karara gelmeýärler, maňa yzygiderli esewan edýärler, ertirlikden nahara, otele çenli, hatda tualate gidemde, surat alýan wagtymda hem yzymdan aýrylmaýarlar. Olar maňa surata düşürmezlik barada hiç zat diýmeýän hem bolsalar, men ýazgy edýän wagtym sübsegärleriň o taýdan gitmegini buýurýarlar (köçelerde, her çüňkde we olimpiýa toplumynyň içinde müňlerçe tämizleýji bar, olar içerde on adamdan topar tutup işleýärler). Ýöne ol meniň polisiýa işgärlerini surata almagymy halamady, olary öçür diýdi (men öçürmedim)” diýip, žurnalist aýdýar.

"Ol meniň polisiýa işgärlerini surata almagymy halamady" diýip, žurnalist aýdýar.
"Ol meniň polisiýa işgärlerini surata almagymy halamady" diýip, žurnalist aýdýar.

Şeýle-de žurnalist maglumatyň azdygyny, guramaçylygyň garym-gatymdygyny belleýär. “Hemme zat programmadan üzňe we şu hem kynçylyk döredýär. Her bir telekanalyň we gazetiň resmi sese eýerýän we ýasama hem lowurdawuk propagandanyň hemme ýerde gygyryp duran ýurdunda žurnalistleri hakyky maglumat bilen üpjün etmek birinjiden kyn bolsa, ikinjiden tebigy däl” diýip, Azatlyk radiosynyň söhbetdeşi aýtdy.

Şeýle-de ol özüne kän gezek şähere syýahat etmegi teklip edendiklerini belledi.

Beýleki žurnalistler bilen bilelikde awtobusly binalary we muzeýleri görmäge äkitdiler, baran ýerlerimiziň hemmesinde prezidentiň ýüzüni görýäris. Köçelerde, dükanlarda, taksilerde, myhmanhanada, hatda uçarda, hemme ýerde prezidentiň ýüzi. Men onuň kitaplaryny, oňa berlen sowgatlary, onuň tigirlerini, kwadyny (dörtaýak) surata düşürdim” diýip, daşary ýurtly žurnalist Aziýa oýunlarynyň açylyş dabarasynda ýurtda döredilen ägirt uly şahsyýet kultunyň açylyp görkezilendigini hem sözüne goşdy.

Žurnalist “hormatly prezidentiň” açylyş dabarasynda sowet äheňinde 22 minutlap söz sözländigini we muňa hem adamlaryň endik bolan ýaly görnendigini belleýär. Soň ol prezidentiň oýunlar başlananda ikinji gezek söz sözländigini aýdýar.

Şeýle-de žurnalist 4 sagada çeken we türkmen medeniýeti we taryhy barada gürrüň berýän çyraly-ýalpyldyly tomaşada bir gezek hem yslam dininiň ýa Orsýetiň agzalmandygyny belleýär.

Men şähere syýahata gitmän, aýdaly, atletleriň türgenleşik geçişini surata düşürmekçi boldum, emma bu mümkin bolmady. 4 günläp tagalla edenimden soň, men ahyry bu işi öz ýolbeletlerimiň gözegçiligi astynda amala aşyryp bildim” diýip, žurnalist aýdýar.

Oňa “Olimpiýa obasyndan daşyna ýeke gitmegi agzama-da” diýipdirler. Şeýle-de şäheriň daşyndan surat alsa, deportasiýa ediljekdigini duýdurypdyrlar.

Oýunlar başlanandan bäş gün soňra guramaçylyk biraz rahatlaşdy, sebäbi häkimiýetler her bir žurnalistiň öz ýazan görkezmeleri esasynda hereket edýändigini görýärdiler diýip, Azatlygyň söhbetdeşi aýtdy.

Aşgabatda Aziýa oýunlaryny beýan etmäge goýberilen daşary ýurtly žurnalist “ylham beriji Aşgabat” ädimine eýermejek žurnalistlere wiza berilmändigini hem sözüne goşdy. Ýöne myhman ýurtda hökümet tankytçylarynyň, aktiwistleriň we žurnalistleriň ýanalyşyndan, gorkuzylyşyndan, türmä basylyşyndan we hatda gynalyşyndan habarlydygyny hem-de gizlin hat alşyp, Aşgabatda ýaşaýan ýerli aktiwistleriň biri bilen duşuşandygyny hem aýtdy.

Bu duşuşyk barada, belki-de, Oýunlar tamamlandan soň, žurnalistiň özi gürrüň berer. Ýöne ol Azatlyk radiosynyň edýän işi üçin sagbol aýtmak isleýändigini, olaryň adam hukuklaryny goraýan we uly ejir çekýän adamlaryň sesleriniň eşidilmegine goltgy berýändiklerini sözüne goşdy.

Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň köçedäki bildirişi, Aşgabat

Azatlyk Radiosy bilen gizlinlik şerti bilen söhbetdeş bolan žurnalistleriň biri daşary ýurtly žurnalistleriň köpüsine hatda 'Aşgabat 2017' ýaryşlary surata almaga we wideo düşürmäge rugsat berilmeýändigini aýtdy.

Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary dowam etdirilýär. Guramaçylar bu çäräni şöhlelendirmek üçin daşary ýurtly žurnalistleriň ençemesini çagyrdylar, emma soň birnäçesiniň akkreditasiýa rugsadyny elinden aldylar, ýurda barmaga rugsat berlenleri bolsa berk gözegçiliginiň astynda saklaýarlar.

Azatlyk Radiosy bilen gizlinlik şerti bilen söhbetdeş bolan žurnalistleriň biri daşary ýurtly žurnalistleriň köpüsine hatda ýaryşlary surata almaga we wideo düşürmäge rugsat berilmeýändigini aýtdy.

Günbatarly habar beriş serişdesiniň wekili her bir žurnalistiň ýanynda iki sany syýahatçylyk ýolbelediniň berkidilendigini, olaryň Türkmenistanyň milli howpsuzlyk komitetinde öz kuratorlarynyň öňünde günde üç gezek hasabat bermelidigini ýaşyrman açyk aýdýandygyny gürrüň berdi.

“Meniň ýanymda iki sany gid bar, olar mydama diýen ýaly gapdalymda. Aşgabada baran badymyza bu biziň öňümizde goýlan şertleriň biridi. Men özbaşdak hereket edip bilmeýärin, olar mydama ýanymda bolmaga borçly. Olar özlerine şeýle tabşyrygyň berlendigini aýtdylar. Olar her gün üç wagtyna öz kuratorlarynyň öňünde hasabat bermelidigini hem ýaşyrmaýarlar. Olar ýaşlar – ýigit we gyz. Öz sözlerine görä, olar ýerli ýokary okuw jaýynyň studentleri. Olaryň iňlisçesi hem erbet däl, olar maňa terjime edýärler. Meniň düşünişime görä, bize iki sany gidiň berilmegi, olaryň žurnalistler bilen açyk gepleşmeginiň ýa-da ýörite gulluklardan haýsy-da bolsa bir zatlary ýaşyrmagynyň öňüni almak maksady bilen bagly”.

Azatlygyň söhbetdeşiniň aýtmagyna görä, daşary ýurtly žurnalistleriň Aşgabadyň daşyna çykmagyna rugsat berilmeýär, üstesine olara islän ýerine gitmäge ýol berilmeýär. Žurnalistiň sözlerine görä, sport ýaryşlarynyň geçýän obýektleriniň territoriýasy polisiýanyň işgärlerinden we köçe süpürijilerden hyryn-dykyn.

“Bizi diňe häkimiýetleriň makullan ýerlerine äkidýärler. Biziň baran ýerlerimizde ýuwlup, ýalpyldap duran köçeler meni geň galdyrdy. Köçe süpürýän zenanlar örän köp. Olaryň hemmesi milli geýimlere geýnen, emma bize olar bilen gepleşmäge we surata düşürmäge rugsat bermeýärler. Köplenç Olimpiýa komitetiniň Azat atly ýolbaşçysy biziň ýanymyzda ýöreýär, ol daşary ýurtly habar serişdeleriniň oýunlar barada diňe pozitiw täzelikleri ýazýandygyny aýdyp, mydama öwünýär. Şeýle-de, men polisiýa işgärleriniň sanyna geň galdym. Her 20-30 metrden bir polisiýa durandyr” diýip, žurnalist özünde galan täsirini paýlaşdy.

Gizlinlik şerti bilen söhbetdeş bolan kärdeşimiziň, şeýle-de, gürrüň bermegine görä, Aşgabat oýunlary sebäpli baran daşary ýurtly habar beriş serişdeleriniň aglabasyny ýaryşlar däl-de, dünýäniň iň ýapyk ýurtlarynyň biri barada maglumatlar gyzyklandyrýar.

“Meniň bu ýere, elbetde, oýunlar üçin gelmedik ýeke-täk bir adam däldigimi ýaşyrjak däl. Biz Türkmenistany görmek we adaty türkmenler bilen gepleşmek mümkinçiligine eýe bolmagy umyt edipdik. Emma bize, gynansak-da, şeýle mümkinçilik bermediler. Bize Aşgabadyň daşyna gidip bilmejegimizi aýdanlarynda, men, hiç bolmanda ýerli bazarlara we edaralara baryp surat almagy umyt edipdim. Emma häzirlikçe bu başa barmady. Bizi diňe Berkarar söwda merkezine gatnadýarlar. Emma muňa garamazdan, biz bu syýahatdan iň peýdaly maglumata eýe bolmak üçin elimizden geleni ederis” diýip, žurnalist aýtdy.

Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň guramaçylary ýaryşa çagyrylan sportsmenlere, myhmanlara we žurnalistlere ýanlarynda ýolbeletleriň bolmagynyň wiza berilmegi üçin esasy şert bolup durýandygyny birnäçe aý öňünden duýdurypdy.

“Türkmenistana syýahat edende, syýahatçylaryň ýanynda mydama ýolbelet bolmaly” diýlip, guramaçylaryň maglumatynda aýdyldy.

Türkmenistanyň häkimiýetleri Günbataryň abraýly habar beriş serişdeleriniň birnäçesiniň, şol sanda Britaniýanyň “The Guardian” neşriniň we “Associate Press” agentliginiň žurnalistlerine Aşgabada barmaga rugsat bermedi. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň guramaçylary öň berlen akkreditasiýalaryň ýatyrylmagynyň sebäbini, bu habar beriş serişdeleri tarapyndan “gyzyklanmanyň aşa ýokary derejesi” bilen düşündiripdir.

Azatlyk Radiosynyň akkreditasiýa üçin ýüzlenmesine hem jogap berilmedi.

Ýene-de ýükle

XS
SM
MD
LG