ABŞ-nyň döwlet sekretary Marko Rubio 17–22-nji oktýabr aralygynda Özbegistana we Hindistana sapar eder. Samarkantda ol Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň daşary işler ministrleri bilen duşuşar we öz ýany bilen 200-den gowrak amerikan telekeçisinden ybarat toparyny alyp barar. Bu barada Döwlet departamentiniň beýanatynda aýdylýar.
Rubio ABŞ bilen Merkezi Aziýanyň bäş ýurduny — Türkmenistany, Gazagystany, Gyrgyzystany, Täjigistany we Özbegistany — birleşdirýän "C5+1" formatyndaky daşary işler ministrleriniň duşuşygyna gatnaşar. Taraplar strategik hyzmatdaşlygy we ykdysady ösüşiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşarlar.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti bu sapary taryhy ähmiýetli waka hökmünde häsiýetlendirip, onuň ABŞ bilen sebit ýurtlarynyň arasynda söwda hyzmatdaşlygynyň täze döwrüni açjakdygyny mälim etdi.
"Döwlet sekretary Rubio Özbegistanda geçiriljek "C5+1" formatyndaky ministrler derejesindäki duşuşyga gatnaşar we bu diplomatik platformanyň çägindäki strategiki hyzmatdaşlygyň ABŞ hem-de Merkezi Aziýa ýurtlary üçin has parahat we gülläp ösýän geljegi nädip kemala getirýändigini nygtar" diýlip beýanatda aýdylýar.
Rubio şeýle hem bäş ýurduň hersiniň wekilleri bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirer. Samarkant gepleşiklerinde Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredowyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Waşingtonyň Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlyk etmekde esasy gyzyklanma bildirýän ugurlarynyň arasynda seýrek duş gelýän metallara elýeterliligi gazanmak we Russiýanyň hem-de Hytaýyň sebitdäki täsirini çäklendirmek meseleleri bar. Şol maksada ýetmek üçin Rubio Samarkanda ABŞ-nyň 200 kärhanasynyň wekillerini alyp barýar.
Sebit ýurtlary üçin ABŞ bilen hyzmatdaşlyk goňşy döwletleriň täsirini deňagramlaşdyrmaga we günbatar tehnologiýalaryna elýeterliligi giňeltmäge mümkinçilik berýär.
Sentýabr aýynyň ahyrynda ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Merkezi Aziýa boýunça resminiň orunbasary Mark Kameron hem amerikan kompaniýalaryny sebite maýa goýmaga çagyrypdy. Onuň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa sanly infrastruktura we emeli aň tehnologiýalary üçin möhüm merkeze öwrülip biler.
ABŞ-ny we Merkezi Aziýanyň bäş döwletini özünde jemleýän "C5+1" formaty 2015-nji ýylda işe girizildi. Ilkinji duşuşyk daşary işler ministrleri derejesinde geçirilip, oňa şol wagtky ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri gatnaşypdy. Bu format Waşington bilen sebit arasyndaky ýokary derejeli gatnaşyklar üçin esasy platforma öwrüldi.
Geçen ýylyň noýabrynda "C5+1" duşuşygy Waşingtonda boldy.Ol ilkinji gezek has ýokary derejede geçirilip, ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň liderleri bilen duşuşdy. Bu duşuşyk sebit bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklarda "täze döwrüň" başlanandygyny alamatlandyrdy.
Samarkantdan soň ABŞ-nyň döwlet sekretary Mumbaýa we Jamnagara barar. Ol ýerde hindi resmileri we telekeçileri bilen energiýa hyzmatdaşlygyny hem-de strategik hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak meselelerini ara alyp maslahatlaşar.
Bu saparyň ABŞ bilen Hindistanyň arasyndaky söwda gepleşikleriniň kynlaşan döwrüne gabat gelýändigi bellenýär. Şeýle hem Hindistan Russiýanyň nebitini satyn alýan ýurtlara ABŞ tarapyndan 100 göterim gümrük paçlarynyň girizilmegine mümkinçilik berýän kanunçylykdan alada bildirýär.
'C5+1': Format nähili başlady we ABŞ bilen Merkezi Aziýanyň arasyndaky gatnaşyklar nähili ösdi
1/102015-nji ýylyň güýzünde ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri sebitdäki bäş ýurduň hemmesine sapar edip, Waşington bilen Merkezi Aziýanyň paýtagtlarynyň arasynda täze dialog formatyny başlady.Özbegistanda prezident Yslam Karimow Kerri bilen uçaryň basgançagynda şahsy duşuşdy. SSSR-iň dargamagyndan öň häkimiýete gelen Karimow ýurdy çärýek asyrdan gowrak dolandyrdy (ol 2016-njy ýylda aradan çykdy). Ol awtoritar dolandyryş usuly we pikir alyşmalary basyp ýatyrmagy üçin tankyt edildi.ABŞ-nyň Özbegistandaky we Gazagystandaky öňki ilçisi Jorj Krol öz ýatlamalarynda Karimowyň Özbegistany daşarky syýasy we ykdysady güýçlerden üzňeleşdirmäge synanyşandygyny; dünýä bilen diplomatik gatnaşyklaryny saklasa-da, ýurduň uzak wagtlap ýapyk galandygyny ýazdy.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
2/10Kerri 2013-nji ýylda Döwlet sekretary hökmünde ilkinji gezek jemgyýetçilik öňünde eden çykyşynda "Gyrzahstan" diýen ýurdy agzady. Ol, ähtimal, Gyrgyzystany göz öňünde tutandyr. Bu utanç ýyllarboýy ýatda galdy.2015-nji ýylda Merkezi Aziýa sebitine eden saparynyň dowamynda ol bäş döwletiň liderleri bilen duşuşyklary geçirdi.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
3/10Kerri Gazagystanda prezident Nursultan Nazarbaýew bilen duşuşdy.Özbegistanda bolşy ýaly ýurduň ilkinji prezidenti sowet partiýa nomenklaturasyndan geldi. Şeýle-de bolsa, Nazarbaýew goňşy ýurduň liderinden tapawutlylykda, nebit baýlygyny Günbatar kompaniýalaryna açdy we Gazagystanyň progressiw we maýadarlara dostlukly keşbini döretmäge synanyşdy diýip, Nazarbaýew we Karimow bilen gürleşen amerikan diplomaty Jorj Krol ýatlamalarynda aýdýar.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
4/10Merkezi Aziýanyň iň demirgazyk paýtagty Astana Kerrini sowuk howa we güýçli ýel bilen garşylady. Noýabr aýynyň başynda bu giňişliklerde gar ýagmagy we tupan turmagy seýrek däl. Habar agentlikleriniň arhiwlerinde Kerriniň Gazagystana sapary mahalynda baryp gören metjidiň daşynda palto geýip düşen suratlary bar.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
5/10Kerri 2006-njy ýylda ilkinji prezident Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagyndan soň wezipä geçen prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirdi.Berdimuhamedow öňki prezidentden galan şahsyýet kultuny gowşatdy, ýöne öz kultuny döretdi: "Türkmenbaşy" (Ähli türkmenleriň atasy) "Arkadag" (Goragçy) bilen çalşyryldy. 2022-nji ýylda Gurbanguly Berdimuhamedow prezidentlik wezipesini ogly Serdara geçirdi.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
6/10Kerri Gyrgyzystanda Merkezi Aziýada Amerikan Uniwersitetiniň täze kampusynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.2013-nji ýylda bu ýurt barada gürrüň eden Kerri "Gyrgyzystan" barada aýdylanda adyny ýalňyş aýtdy. Ol: "Mert amerikan işgärleri planetanyň iň howply ýerlerinde işleýärler. Olar Nigeriýada korrupsiýa garşy göreşýärler. Olar Birmada kanunyň hökmürowanlygyny ornaşdyrýarlar. Olar Gyrgyzystanda we Gruziýada demokratik özgerişlikleri goldaýarlar, biziň tejribämizde, ýurduň demokratiýa geçmegi üçin köp wagt gerek" diýdi.Şol wagt Gyrgyzystan garaşsyzlykdan bäri ikinji rewolýusiýasyny başdan geçirýärdi. Onuň lideri Almazbek Atambaýew rewolýusiýa we häkimiýeti ele geçirmek arkaly däl-de, häkimiýeti öňki prezident Roza Otunbaýyewadan saýlawlar arkaly alan ilkinji lider boldy.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
7/10Täjigistanda Kerrini aeroportda ýurduň Daşary işler ministrliginiň wekilleri garşyladylar. Döwlet sekretary soňra prezident Emomali Rahmon (häzirki wagtda ýurdy dolandyrýar) bilen gepleşik geçirdi."Biz Owganystandaky we serhetdäki howpsuzlyk, şeýle hem neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna we terrorçylyga garşy göreş barada ikimiz hem çuňňur alada edýäris" diýip, döwlet sekretary Duşenbede aýtdy.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
8/10Kerriniň sebite sapary Merkezi Aziýa ýurtlary tarapyndan ABŞ-nyň uzak möhletli gatnaşyklary we özara peýdaly hyzmatdaşlygy ösdürmäge hem-de pugtalandyrmaga artýan gyzyklanmasynyň subutnamasy hökmünde kabul edildi.Bu "C5+1" platformasynyň başlangyjyny alamatlandyrdy. Daşary işler ministrleriniň derejesindäki duşuşyklar yzygiderli boldy we hyzmatdaşlygy ara alyp maslahatlaşmak üçin platforma bolup hyzmat etdi. (Suratda: ABŞ-nyň Döwlet sekretary Antoni Blinken we Merkezi Aziýanyň daşary işler ministrleri, 2023)
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
9/10Ilkinji "C5+1" sammiti 2023-nji ýylda Nýu-Ýorkda geçirildi. ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýden BMG-niň Baş Assambleýasynyň çäklerinde Merkezi Aziýa döwletleriniň liderleri bilen gepleşik geçirdi.Gazagystana onuň ikinji prezidenti, karýera diplomaty we öňki prezident Nazarbaýewiň şägirdi Kasymžomart Tokaýew wekilçilik etdi. Nazarbaýew 2019-njy ýylda wezipesinden çekilip, ganly ýanwar wakalaryndan soň kölegä çekildi. Gyrgyzystana ýurduň üçünji rewolýusiýasynyň tolkunynda häkimiýete gelen Sadyr Japarow wekilçilik etdi. Özbegistana Karimowyň ölüminden soň wezipä geçen we ýurdy dünýä açan ikinji prezident Şawkat Mirziýoýew wekilçilik etdi. Türkmenistan öz kakasynyň ornuna prezident bolan Serdar Berdimuhamedow wekilçilik etdi. Emomali Rahmon 1994-nji ýyldan bäri Täjigistany dolandyrýar.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
10/102025-nji ýylda Donald Tramp Ak Tama gaýdyp geleninden soň, şu ýyl Nýu-Ýorkda geçirilen BMG-niň Baş Assambleýasynyň çäklerinde Özbegistanyň prezidenti Şawkat Mirziýoýew bilen gysga gepleşik geçirdi.Bir aýdan soň, Tramp Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň liderlerine Waşingtona çakylyk iberdi we olar kabul edildi.Bilermenler sammitiň gün tertibinde Merkezi Aziýada bol bolan mineral baýlyklara, esasanam seýrek ýer metallaryna üns beriljekdigini çaklaýarlar.
“C5+1” formaty 10 ýyl mundan ozal, 2015-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen ABŞ-nyň arasyndaky dialog üçin täze platforma hökmünde döredildi. Ilkinji ýyllarynda bu format daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli gepleşikleri öz içine alýardy. 6-njy noýabrda Waşingtonda geçirilmegi meýilleşdirilen sammit bu formatyň çäginde ikinji ýokary derejeli duşuşyk bolar.
Köpräk görkezAzrak görkez
Previous slide
Next slide
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.
Forum