WAŞINGTON — Birleşen Ştatlar Sibiriň Irkutsk sebitinde 28 ýaşly laboratoriýa işgäriniň aradan çykmagyndan soň, Russiýada öýken gyrgynynyň güman edilýän ýagdaýy baradaky habarlara gözegçilik edýär. Şol bir wagtda, ABŞ-nyň käbir syýasy wekilleri Russiýa bilen aradaky gatnawlary giňden çäklendirmäge çagyrýarlar.
“Russiýanyň Irkutsk oblastynda öýken gyrgynyna ýolugandygy güman edilýän adamyň aradan çykandygy baradaky maglumatlardan habarlydyrys” diýip, Döwlet departamentiniň metbugat wekili 4-nji oktýabrda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Biz CDC we beýleki degişli döwlet edaralaryndaky hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikde ýagdaýa ýakyndan gözegçilik edýäris”.
Döwlet departamenti rus häkimiýetlerini “takyk maglumaty çalt we açyk paýlaşmaga” çagyrdy. Şol bir wagtda, ol gyrgyny giňden elýeterli antibiotikler bilen bejerip bolýandygyny, aýratyn-da bejergä ir başlananda munuň netijeli bolýandygyny belledi.
ABŞ-nyň Saglygy goraýyş we durmuş hyzmatlary departamentiniň metbugat wekili hem Kesellere gözegçilik we olaryň öňüni alyş merkezleriniň (CDC) Döwlet departamenti bilen hyzmatdaşlyk edýändigini tassyklady. Wekil ABŞ raýatlarynyň howpsuzlygynyň we goraglylygynyň departamentiň “iň ileri tutýan meselesi” bolmagynda galýandygyny aýtdy.
Ak tam hem wakalaryň ösüşine we Russiýanyň karantin çärelerine gözegçilik edýär. Administrasiýanyň ýokary wezipeli resmileri žurnalistlere hökümetiň bu habarlardan habarlydygyny we nähili çäre görüp boljakdygyna seredýändigini aýtdylar.
Häzirki wagtda ABŞ bilen Russiýanyň arasynda göni täjirçilik uçuşlary ýok. Waşington gyrgyn keseliniň güman edilýän ýagdaýy sebäpli saparlara goşmaça çäklendirmeleri yglan etmedi.
Aladalar artýar
Bu habarlar ABŞ-nyň käbir kanun çykaryjylarynyň we öňki resmileriniň arasynda alada döretdi. Russiýanyň biologik ýaraglar boýunça barlaglarynyň taryhy hem bu aladalaryň bir bölegini düzýär.
Wekiller palatasynyň Ýaragly güýçler baradaky komitetiniň esasy agzalarynyň biri bolan Don Beýkon (Nebraska ştatyndan respublikan) bu habarlary ABŞ-nyň goldaýan ukrain laboratoriýalarynyň biologik ýaraglar boýunça barlaglara gatnaşýandygy barada Russiýanyň ozaldan öňe sürýän aýyplamalary bilen baglanyşdyrdy.
“Ukraina garşy çykyş edýänleriň şol 'biologik laboratoriýalar' barada aýdýanlaryny eşidendigim ýadymda. Bu Russiýanyň ýalan maglumat ýaýratmak operasiýalarynyň iň kämil nusgasydy. Emma hakykatda biologik laboratoriýalar Russiýada bar” diýip, Beýkon sosial mediada ýazdy.
Russiýa Waşingtony we Kiýewi Ukrainada biologik ýarag desgalaryny işletmekde köpden bäri aýyplap gelýär. Iki ýurduň hökümeti hem bu aýyplamalary ret edýär. Garaşsyz derňewlerde-de olary goldaýan subutnama tapylmady.
Şeýle-de bolsa, Sowet Soýuzy 1972-nji ýyldaky Biologik ýaraglar baradaky konwensiýa gatnaşyjy bolandygyna garamazdan, Sowuk uruş döwründe hüjüm maksatly biologik ýaraglary döretmek boýunça giň gerimli maksatnama alyp bardy. Başga ýurtlara gaçyp geçenleriň maglumatlary we soňraky derňewler kesel dörediji mikroorganizmler, şol sanda gyrgyn bakteriýasy bilen bagly harby barlaglaryň, şeýle-de antibiotiklere durnukly ştammlary döretmek synanyşyklarynyň bolandygyny resminamalar bilen tassyklady.
Bu taryh Irkutskdäki waka baradaky syýasy çekişmeleriň bir bölegine öwrüldi. Emma häzirki waka bilen bagly laboratoriýanyň gyrgyn bakteriýasyny ýarag hökmünde ulanmaga taýýarlaýandygyny ýa-da işgäriň ölüminiň hüjüm maksatly biologik ýarag maksatnamasy bilen baglanyşyklydygyny görkezýän, köpçülige mälim subutnama ýok.
Illinoýs ştatyndan saýlanan öňki respublikan kongresmen Adam Kinzinger hem Russiýa bilen howa gatnawlaryny giň gerimde togtatmaga çagyrdy.
“Bütin dünýä Russiýa barýan we ondan gelýän ÄHLI uçuşlary gadagan etmeli” diýip, Kinzinger sosial mediada ýazdy.
Irkutskde näme boldy?
Waka Irkutskdäki Gyrgyna garşy göreş institutynyň 28 ýaşly laboranty Darýa Şipilowa bilen bagly.
Sibiriň garaşsyz “Lýudi Baýkala” (“Baýkalyň adamlary”) neşiriniň habar bermegine görä, Şipilowa 25-nji sentýabrda institutda işleýän mahaly öýken gyrgynyny döredýän bakteriýalar saklanýan synag çüýşesini tötänleýin döwüpdir. Habara görä, ol soňra agyr keselläp, 2-nji oktýabrda aradan çykypdyr.
Rus häkimiýetleri wakanyň şeýle bolandygyny açyk tassyklamadylar.
Russiýada sarp edijileriň hukuklaryna we ilatyň saglygyna gözegçilik edýän “Rospotrebnadzor” gullugy Şipilowa “sebäbi näbelli pnewmoniýa” diagnozynyň goýlandygyny aýtdy. Gulluk onuň işiniň häsiýeti sebäpli goşmaça barlaglaryň geçirilendigini, emma şol barlaglarda onuň işi bilen bagly mikroorganizmleriň ýüze çykarylmandygyny mälim etdi.
“Rospotrebnadzor” institutda kesel dörediji mikroorganizmler bilen bagly hiç hili hadysanyň hasaba alynmandygyny hem aýtdy.
Şol bir wagtda, häkimiýetler ätiýaçlyk çärelerini girizdiler. Şipilowa bilen aragatnaşykda bolan bolmagy mümkin 200 töweregi adam lukmançylyk gözegçiligine alyndy ýa-da beýlekilerden aýry saklanýar. Sebitdäki hassahanalarda hem çäklendirmeler girizildi.
Bu çäreler dürli çaklamalaryň ýaýramagyna sebäp boldy. Rus resmileri ilkibaşda gyrgyn barada açyk aýtmakdan saklandylar, ýerli we garaşsyz çeşmeleriň habarlarynda bolsa gyrgyn keselini döredýän 'Yersinia pestis' bakteriýasy bilen bagly laboratoriýa hadysasynyň bolan bolmagynyň mümkindigi aýdyldy.
“Rospotrebnadzor” Irkutskde we onuň golaýyndaky Şelehow şäherinde epidemiologik ýagdaýy “durnukly” diýip häsiýetlendirdi.
Öýken gyrgyny näme?
Gyrgyn keseline adatça ýabany gemrijileriň we büreleriň arasynda ýaýraýan 'Yersinia pestis' bakteriýasy sebäp bolýar. Keseliň öýken görnüşi öýkenlere täsir edýär we ýakyn aragatnaşyk wagtynda dem alyş ýollaryndan bölünip çykýan damjalar arkaly adamdan adama geçip bilýär.
Kesel çalt agyrlaşyp biler. Emma bejergä haýal etmän başlansa, häzirki zaman antibiotikleri örän täsirli bolup biler.
Öýken gyrgynynyň güman edilmegi Şipilowa bilen ýakyn aragatnaşykda bolan adamlary anyklamak we gözegçilige almak baradaky karary düşündirip biler. Emma karantin we gözegçilik çäreleriniň görülmegi onuň gyrgyn bilen keselländigini ýa-da keseliň ýaýrap başlandygyny tassyklamaýar.
Keseliň Irkutsk şäheriniň ýaşaýjylarynyň arasynda has giňden ýaýrandygyny görkezýän tassyklanan subutnama häzirlikçe köpçülige mälim däl.
Forum