Ermenistanyň täze biometrik pasportynda bir zat ýetmeýän ýaly görünýär. Ýurtdaky köp adam şeýle pikir edýär, sebäbi olar resminamadaky adaty bolmadyk bir surata üns berdiler.

Ermenistanyň mirasyny we medeniýetini görkezýän sahypalaryň arasynda Khor Wirabyň suraty ýerleşdirilipdir. XVII asyrdan galan bu monastyr esasan Ararat dagynyň täsin görnüşi bilen meşhurdyr. Emma pasportdaky suratda monastyr diňe kesgitlenmedik daglaryň görünýän burçyndan görkezilipdir. Tankytçylar bu üýtgeşik suraty Araraty resmi resminama goşmamazlyk üçin edilen “hile” diýip atlandyrýarlar.

Ararat dagy Türkiýäniň çäginde ýerleşýär we resmi taýdan türkçe ady bolan Agri dagy diýlip atlandyrylýar. Şeýle-de bolsa, bulutsyz günlerde ol Ýerewandan aýdyň görünýär.

5.100 metr beýiklikdäki bu dag gadymy Ermeni şalyklarynyň bir bölegi bolupdyr. Emma osmanly döwletiniň ýolbaşçylygyndaky gyrgynçylyklaryň dowamynda etniki ermeniler Araratyň töweregindäki ýaşaýyş ýerlerinden kowulypdyr. Bu gyrgynçylyk onlarça ýurt, şol sanda ABŞ tarapyndan genosid hökmünde ykrar edildi. Birinji jahan urşundan soň sebitdäki serhetler täzeden çyzylanda, Araratyň goşa depeleri häzirki Türkiýäniň gündogar serhediniň içine girizildi.

Ýakynda Ermenistanyň premýer-ministri Nikol Paşinýan Khor Wirabyň pasportdaky şekili bilen bagly dawany gytaklaýyn agzap, içeri işler ministri Arpine Sargsýan bilen geçirilen göni ýaýlymda şeýle diýdi: “Biz syýasatymyza we köp wagt bäri ara alyp maslahatlaşýan meselelerimize laýyk gelýän görnüşi saýladyk.”

“Bu Ermenistan Respublikasynyň pasporty bolandygy sebäpli” diýip Paşinýan goşdy, pasport “Ermenistan Respublikasynyň çägini” görkezýär.

2026-njy ýylyň güýzünde ulanyşa girizilmegi meýilleşdirilýän täze pasportlarda Ararat dagy görünmeýär. Bu ýagdaý hökümetiň geçen ýylyň ahyrynda Ararat dagynyň garly nyşanlaryny pasport möhürlerinden aýyrmak baradaky kararyndan soň ýüze çykdy. Bu karar ýurtda uly nägilelige sebäp bolupdy, hatda hökümete garşy kazyýet işi hem açyldy.

Oppozisiýa syýasatçy Haýk Mamijanyan şol wagt Araratyň pasport möhürlerinden aýrylmagyny ýazgaryp, žurnalistlere şeýle diýipdi: “Paşinýanyň Türkiýäni ýa-da Azerbaýjany razy etmek üçin nähili yhlasly hereket edýändigine haýran galmagymy bes edip bilemok.”

Azerbaýjanyň 2023-nji ýylynda Daglyk Garabag sebitini harby ýol bilen gaýtadan ele geçirmeginden soň, Ermenistan goňşy Azerbaýjan we Türkiýe bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmaga synanyşýar. Bu ýurtlaryň ikisi hem taryhy taýdan Ermenistanyň garşydaşlary bolup gelipdir.

Ermenistan bilen Azerbaýjan 2025-nji ýylda parahatçylyk ylalaşygynyň başlangyç görnüşine gol çekdiler. Onda iki ýurduň hem biri-birine garşy çäkleýin talap bildirmezligini näbelli möhlet bilen gadagan edýän düzgün bar. Bakuwyň ýakyn ýarany bolan Türkiýe Ermenistanyň Araraty milli nyşan hökmünde ulanmagyna, şol sanda Sowet Ermenistan Respublikasynyň döwlet nyşanynda ulanmagyna köp wagtdan bäri garşy çykýardy.

Joşua Kuçera, Halkara Krizis Grupyň uly analitigi, Khor Wirabyň şekiliniň “Paşinýanyň öňe sürýän has giň ‘hakyky Ermenistan’ gürrüňiniň bir bölegi ýaly görünýändigini” aýtdy. Onuň pikiriçe, maksat ermenileriň ünsüni ýurduň serhetleriniň daşyndaky “taryhy Ermenistandan” öz serhetleriniň içindäki meselelere gönükdirmekdir.

Kawkaz boýunça bilermen bu täze çemeleşmäniň Azerbaýjanyň gaýtadan ele geçirilen Daglyk Garabag sebitini hem öz içine alýandygyny aýdýar.

Käbir adamlar Paşinýanyň indiki möhüm nyşanasynyň häzirki ermeni döwlet nyşany bolup biljekdiginden howatyrlanýarlar. Bu döwlet nyşanynyň merkezinde Ararat dagy we onuň başynda Nuhuň gämisi ýerleşýär. Käbir hristianlaryň ynanjyna görä, gämi mukaddes silden soň Ararat dagynyň depesine akyp gelipdir. 2023-nji ýylda Paşinýan bu döwlet nyşanyny “taryhy Ermenistan bilen hakyky Ermenistanyň arasyndaky ikiligi” görkezýändigi üçin tankytlapdy.

Syýasatçy we ermeni premýer-ministriniň öňki ýarany Edmon Marukýan 2025-nji ýylda Araratyň pasport möhürlerinden aýrylmagynyň döwlet nyşanyny üýtgetmegiň başlangyjy bolup biljekdigini aýtdy. “Araraty aýyrmak konstitusiýany we kanuny üýtgetmegi talap eder” diýip ol belledi we şeýle sorag berdi: “Biz, raýatlar hökmünde, muny kabul etmäge taýynmy?”

Aprel aýynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugy Paşinýandan Araratyň döwlet nyşanyndan aýrylmagy mümkinçiligi barada sorady. Premýer-ministr diňe şeýle jogap berdi: “Men beýle mesele gozgamaýaryn.”