ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Eýran bilen ylalaşygyň “tamamlanandygyny” aýtdy. Bu soňky sagatlarda söweşleriň täzeden güýçlenmeginden soň boldy.
Türkiýäniň Ankara şäherinde geçirilen NATO sammitinde çykyş eden Tramp Eýranyň ýolbaşçylaryny “nejisler”, “ýalançylar” we “aldawçylar” diýip hem atlandyrdy.
Tramp bu sözleri Bahreýnde we Kuweýtde sirenalar ýaňlanandan soň aýtdy. Bu ýurtlaryň häkimiýetleri duşmançylykly zarbalar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny habar berdiler.
Birleşen Ştatlar Tährany Hormuz bogazynda täjirçilik gämilerine hüjüm etmekde aýyplandan soň, Eýrana garşy harby zarbalaryň täze tapgyryny amala aşyrdy we Eýranyň nebit satuwyny öz içine alýan möhüm sanksiýa ýeňilligini ýatyrdy. Bu ädimler gowşak ýaraşygy howp astyna saldy.
Bu iki ädim Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň geçen aý duşmançylygy bes etmäge we dünýäniň iň möhüm deňiz geçelgeleriniň birini gaýtadan açmaga gönükdirilen 60 günlük özara düşünişmek memorandumyna gol çekmeginden bäri iň çynlakaý krizisi alamatlandyrýar.
Tramp indi şol ylalaşygyň güýjüni ýitirendigini aýtdy.
“Meniň üçin, meniň pikirimçe, ol tamamlandy. Men indi olar bilen iş salyşmak islämok. Olar nejisler” diýip, Tramp aýtdy. “Olar näsag adamlar. Olara näsag adamlar ýolbaşçylyk edýär. Olar rehimsiz, diýdimzor adamlar we eger olaryň ýadro ýaragy bolan bolsa, ony ulanardylar. Meniň üçin bu mesele tamamlandy.”
Tramp Eýran bilen gepleşikleriň dowam edip biljekdigini hem sözüne goşdy, ýöne: “Meniň üçin olar bilen iş salyşmak diňe wagt ýitirmek. Olar ýalançylar” diýip, sözüne goşdy.
ABŞ harbylary zarbalaryň Hormuz bogazyndan geçýän üç täjirçilik gämisine, şol sanda Kataryň suwuklandyrylan tebigy gaz tankerine edilen eýran hüjümleri diýlip häsiýetlendirilen hereketlere göni jogap bolandygyny aýtdy.
“Hüjümler halkara suw ýollarynda ekipažy bigünä raýatlardan ybarat bolan söwda gämilerini nyşana almak we hüjüm etmek bilen, agyr zyýan ýetirmäge gönükdirildi” diýip, ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) Eýranyň hereketlerini “esassyz, howply we ok atyşygy bes etmegiň aç-açan bozulmagy” diýip atlandyrdy.
Eýranyň metbugaty Eýranyň günortasynda, şol sanda Keşm adasynda, Sirik şäherinde we strategik taýdan möhüm Bandar Abbas portunyň golaýynda köp sanly partlamalaryň bolandygyny habar berdi. ABŞ-nyň resmileri haýsy nyşanalara zarba urlandygyny bada-bat anyklaşdyrmadylar.
Waşington ykdysady basyşy dikeltdi
Harby hüjümler bilen birlikde, ABŞ-nyň Maliýe ministrligi Eýranyň nebit satuwyna beren ygtyýarlygyny ýatyrdy we geçen aý gol çekilen özara düşünişmek memorandumy esasynda togtadylan we ýeňilleşdirilen sanksiýalary gaýtadan dikeltdi.
ABŞ-nyň resmisi Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu kararyň administrasiýanyň islendik ykdysady ýeňilligiň Eýranyň öz borçlaryny ýerine ýetirmegine baglydygy baradaky uzak wagtlap dowam eden pozisiýasyny şöhlelendirýändigini aýtdy.
"Prezident Trampyň we administrasiýanyň birnäçe gezek tassyklaýşy ýaly, Eýran bilen baglaşylan özara düşünişmek baradaky memorandumy doly derejede diňe iş netijelerine esaslanýar. Eýran diňe gowy hereket görkezse, onda onuň peýdasyny görer" diýip, resmi aýtdy.
“Eýranyň bogazdaky hereketleri Birleşen Ştatlar üçin düýbünden kabul ederliksizdi we munuň netijeleri bolar. Gepleşikçilerimiz gutarnykly ylalaşyga gelmek üçin hoşniýetlilik bilen işlemegini dowam etdirýärler" diýip, ol sözüne goşdy.
Eýran ABŞ-ny ylalaşygy bozmakda aýyplaýar
Tähran Waşingtonyň esaslandyrmasyny ret edip, Birleşen Ştatlary ýaraşyk çarçuwasyny gaýta-gaýta bozmakda aýyplady.
Eýranyň Daşary işler ministrligi Eýran nebitiniň satuwyna garşy sanksiýalaryň togtadylmagyny ýatyrmak baradaky kararyň 18-nji iýunda gol çekilen we Tähranyň “Yslamabat düşünişmesi” diýip atlandyrýan ylalaşygynyň 10-njy bendini bozýandygyny aýtdy.
Ministrlik ýiti äheňli beýanatynda Birleşen Ştatlaryň soňky üç hepdäniň dowamynda ylalaşygyň “hem ownuk, hem-de düýpli bozulmalaryna” ýol berendigini aýtdy.
Ol Eýranyň “milli bähbitlerini we howpsuzlygyny goramak üçin zerur hasaplaýan islendik çärelerini” görjekdigini duýdurdy we “bu borçnamanyň bozulmagynyň netijeleri” üçin Waşingtony jogapkär hasaplady.
Eýran şeýle hem memorandumyň Tährana, Oman bilen maslahatlaşmak arkaly, Hormuz bogazyndan deňiz gatnawyny gaýtadan açmak we dolandyrmak boýunça esasy jogapkärçiligi berendigini öňe sürmegini dowam etdirýär.
Eýran resmileri deňiz howpsuzlygy hyzmatlary üçin gämilerden töleg almak baradaky teklipleri gorap çykyş edip, deňiz gatnawyny goramagyň uly çykdajylary talap edýändigini aýdýarlar.
Emma Günbatar hökümetleri we gämiçilik pudagynyň wekilleri islendik hökmany tranzit töleglerini ret edip, olaryň kanuny deňiz hyzmatlaryndan has köp mejbury töleglere meňzeş bolup biljekdigini duýdurýarlar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.
Forum