Birleşen Ştatlaryň we Eýranyň arasynda diplomatik ylalaşygy harby gapma-garşylygyň öňüni alyp bilerdi.
Waşingtonyň Pars aýlagynda iň uly harby toplumlarynyň biri çaltlyk bilen emele gelýär.
Bilermenleriň aýtmagyna görä, goşunyň ýerleşdirilmegi ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Tähranyň ýadro ylalaşygy baglaşmadyk ýagdaýynda we protestçileri zorluk bilen basyp ýatyrandygy üçin Eýrana hüjüm etmek baradaky haýbatlaryny durmuşa geçirmek islese, oňa harby mümkinçilikleri berýär.
Eýranyň howpsuzlyk güýçleri 2025-nji ýylyň dekabr aýynyň ahyrynda ýurduň milli pulunyň keskin hümmetsizlenmegi sebäpli başlanan protestleriň dowamynda ýanwar aýynda müňlerçe demonstranty öldürdi.
"Güýçleriň toplanmagy, gepleşik arkaly ylalaşyga gelmek üçin Birleşen Ştatlaryň Eýrana edýän basyş nokadydyr" diýip, Deňiz Piýada Goşunlarynyň Harby Kollejiniň strategik barlaglary boýunça professory Amin Tarzi aýtdy.
Ol ABŞ-nyň ýerleşdirýän goşunynyň aýlagdaky harby pozisiýasynyň "deňiz we goranyş howa gorag mümkinçilikleri, şeýle hem hüjüm howa birlikleri" bilen has "berk" boljagyny aýtdy.
Emma ol ABŞ-nyň sebitdäki goşunlarynyň san taýdan Waşingtonyň iň soňky daşary ýurt uruşlarynyň käbiri bilen deňeşdirilende iň ulusy däldigini belledi.
Ýüz müňlerçe amerikan esgeri ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Yraga garşy iki uly operasiýa gatnaşdy: 1991-nji ýylda Yragyň basyp alyşyndan Kuweýti azat eden Pars aýlagyndaky uruş we 2003-nji ýylda Saddam Husseýniň režimini agdaran Yrak uruşy.
"Uruşyň tebigaty, hatda 2003-nji ýyl bilen deňeşdirilende hem, düýpli üýtgedi" diýip, Tarzi aýtdy. "Bularyň mümkinçilikleri has köp, ýöne täsiriniň möçberi has az."
'Äpet Armada'
Ýanwaryň ahyrynda prezident Tramp eger Tähran ýadro programmasy boýunça ylalaşyk gazanyp bilmese, onuň geçen ýylyň iýunynda sezewar edilen hüjümden "has erbet" hüjüme duçar boljakdygy baradaky duýduryşyny gaýtalady.
Ol "ägirt uly armadanyň" Eýrana tarap barýandygyny we onuň "öz missiýasyny çalt, tiz we zorluk bilen ýerine ýetirip bilýändigini" aýtdy.
ABŞ-nyň flotunyň öňünde "USS Abraham Linkoln" uçarly gämisi durýar, ösen harby gämileriniň ýene birnäçesi onuň bilen bilelikde hüjüm toparyny emele getirýär. Geçen hepde bu hüjüm toparynyň uçarlarynyň biri Eýranyň pilotsyz uçaryny urup düşürdi.
Waşingtonyň Taýer Marşall institutynyň professory Deýwid Des Roş "USS Delbert D. Blek", "USS Mitscher" we "USS MakFol" ýaly köp maksatly gämileriň eýýäm Pars aýlagynyň sahnasyndadygyny aýtdy. Bularyň hemmesi ösen deňiz hem-de howa goranyş mümkinçiliklerine eýe we raketa hüjümlerini amala aşyrmaga ukyply.
10-njy fewralda Tramp Eýran bilen gepleşikler başa barmasa, harby herekete gatnaşmak üçin sebite ikinji uçarly gämisiniň hüjüm toparyny iberip biljekdigini aýtdy.
Des Roş häzirki wagtda ABŞ-nyň Eýranyň töweregindäki güýçleriniň has çeýedigini aýtdy. "[Gurluş] has kiçi we ony giňeltmek we kiçeltmek has aňsat" diýip Roş aýtdy.
Ol ABŞ-nyň harby kuwwatynyň ösmegi, Waşingtonyň 2025-nji ýylyň iýun aýynda ulanan strategiki B2 bombaçy uçarlaryny Eýranyň içine hüjüm etmek üçin ýene-de ulanmagynyň mümkindigini aňladýar diýdi.
"Bular ABŞ-dan ýa-da Diego Garsiýadan gelip biler" diýip, ol belledi. Hindi okeanyndaky Diego Garsiýa adasynda ABŞ Beýik Britaniýa bilen bilelikdäki harby bazany paýlaşýar.
CENTCOM
Pars aýlagy sebiti ABŞ-nyň Merkezi serkerdeliginiň (CENTCOM) operasiýa zolagynyň bir bölegi bolup, Saud Arabystanynyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň (BAE), Bahreýniň, Kuweýtiň, Omanyň we Kataryň nebite baý sünni arap monarhiýalary ABŞ-nyň goşunyny, howa güýçlerini we deňiz bazalaryny öz giňişliginde ýerleşdirýär. Häzirki wagtda bu sebitde ABŞ-nyň 40 000-e çenli esgeriniň bardygy çaklanýar.
Katardaky Al-Udeýd howa bazasynda CENTCOM-yň öňdebaryjy ştab-kwartirasy ýerleşýär. 2025-nji ýylyň iýun aýynda Eýran ABŞ-nyň ýadro desgalaryna howa hüjümlerine jogap hökmünde ony nyşana almaga synanyşdy. ABŞ-nyň Harby-deňiz güýçleriniň bäşinji floty Bahreýnde ýerleşýär, ol ýerden Pars aýlagynda we Gyzyl deňizde dünýäniň iň işjeň gämi gatnawlarynyň käbirini goraýar.
ABŞ-nyň goşmaça bazalary we gämileri Iordaniýada, Gyzyl deňizde we Ortaýer deňzinde ornaşýar. Yrakda we Siriýada ABŞ-nyň harby toplumlary esasan "Yslam döwleti" ekstremist toparyna we terrorçylyga garşy operasiýalara gönükdirildi.
"Deňiz güýçleriniň, howa güýçleriniň, howa goragynyň ägirt uly möçberde artmagy Birleşen Ştatlaryň örän çynlakaýdygyny görkezýär" diýip, Waşingtondaky Amerikan işewürlik institutynyň ylmy merkeziniň Kritiki howplar taslamasynyň ylmy müdiri Braýan Karter aýtdy.
Ol Waşingtonyň öz bazalaryny we ABŞ-nyň ýaranlaryny Eýranyň islendik hüjümlerinden goramaga kömek etmek üçin howa gorag platformalaryny getirýändigini aýtdy.
"Deňiz güýçleri hem bu ýagdaýa gabat gelýär, sebäbi deňiz gämileri gelýän raketalary urup düşürmek üçin ýerüsti tutujylar bilen ýaraglanyp bilner" diýip, Karter aýtdy.
Waşington Ýakyn Gündogarda howa we raketa goragyny güýçlendirdi.
Soňky hepdelerde ol Pars aýlagy ýurtlaryna we Iordaniýa "Terminal High Altitude Area Defense" (THAAD) we "Patriot" raketa gorag ulgamlarynyň goşmaça batareýalaryny ýerleşdirdi. "Patriotlar" pes uçýan we gysga aralykly snaryadlara garşy netijelidir. THAAD ýokary belentliklerde ballistik raketalary tutmak üçin niýetlenýär.
Karter Eýranyň gowşak goranyş mümkinçiliklerinden tapawutlylykda, ABŞ-nyň goranyş kuwwatynyň soňky onýyllykda ýatyrylan maýa goýumlary sebäpli gaty güýçlidigini aýdýar.
"Bu, geljekde zarbalary göz öňünde tutanymyzda ýadymyzda saklamaly möhüm assimetriýanyň bir görnüşidir" diýip Karter aýtdy.