30-dan gowrak Günbatar ýurdunyň resmileri - "Islegliler koalisiýasy" diýilýän toparyň agzalary - Orsýet bilen urşuň soňuna çykmak üçin parahatçylyk ylalaşygyna gelinenden soň Ukraina üçin "syýasy we kanuny taýdan hökmany kepillikleri" üpjün etmek barada ylalaşdylar.
6-njy ýanwarda Parižde geçirilen gepleşiklerde Ukrainanyň prezidenti Wladimir Zelenskiý, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň baş gepleşikçileri Stiw Witkoff we Jared Kuşner bilen bilelikde gepleşikler stoluň başynda oturan koalisiýa, Kiýewiň "özüni goramak ukybynyň Ukrainanyň we Ýewropanyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin örän möhümdigi" barada ylalaşdy.
"Ukrainanyň özygtyýarlylygyny we uzak möhletli howpsuzlygyny üpjün etmegiň parahatçylyk ylalaşygynyň aýrylmaz bölegi boljakdygyny we islendik ylalaşygyň Ukraina üçin ygtybarly howpsuzlyk kepillikleri bilen goldanylmalydygyny tassykladyk" diýilip, duşuşykdan soň çap edilen beýanatda aýdylýar.
"Koalisiýa hyzmatdaşlary we Birleşen Ştatlar bu howpsuzlyk kepilliklerini üpjün etmekde möhüm we ýakyndan utgaşdyrylan rol oýnarlar" diýlip, dokumentde aýdylýar.
Duşuşyk Ikinji Jahan urşundan bäri Ýewropanyň iň uly we iň ölümli çaknyşygynyň soňuna çykmaga gönükdirilen parahatçylyk teklibini kämilleşdirmek üçin diplomatiýanyň güýçli dartgynlylygy astynda geçirildi.
Bu beýanat, Moskwa bilen parahatçylyk ylalaşygyna gelinenden soň, ukrainleriň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin ýaranlaryň harby wadalary barada beren iň anyk sözlerdir.
Onda ýaranlaryň Ukraina goldawynyň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky atyşygy bes etmek gözegçiligini we barlag mehanizmini, Ukrainanyň ýaragly güýçlerini goldamagy, Ukraina üçin köpmilletli güýçleri we "parahatçylygy dikeltmek üçin Orsýetiň geljekde ýaragly hüjümi ýagdaýynda Ukrainany goldamak boýunça borçlanmalary" öz içine aljakdygy aýdylýar.
"Biz berk howpsuzlyk kepillikleri barada gürrüň edýäris" diýip, Fransiýanyň prezidenti Emmanuel Makron duşuşykdan soň žurnalistlere aýtdy.
"Bu howpsuzlyk kepillikleri örän möhüm we parahatçylyk ylalaşygynyň Ukrainanyň boýun egmegini aňlatmaýar" diýip, ol sözüne goşdy.
Ýewropaly resmiler Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda 5-nji ýanwarda milli howpsuzlyk geňeşçileriniň we harby planlaşdyryjylaryň duşuşygyndan soň "täzeden gyssaglylyk duýgusynyň" dörändigini aýtdylar.
Beýanatda köpmilletli güýçleriň esgerleri barada anyk maglumat berilmeýär, ýöne käbir resmiler dürli ýewropa ýurtlarynyň arasynda agzalýan güýjüň 15 000-20 000 esgerden ybarat boljakdygyny aýdýarlar, emma käbirleri bu derejäniň "howpsuz deňiz, asman we gury ýer" şygary astynda işleýän 30 000 esgere golaý boljakdygyna umyt edýändiklerini bellediler.
Goşunlaryň esasy bölegi Fransiýadan we Beýik Britaniýadan geler, olar gury ýer we howa bölegine ýolbaşçylyk ederler, Türkiýe bolsa Gara deňzinde ulag ýollarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin jogapkär boljakdygyny aýtdy.
"Ot açyşlygy bes etmekden soň, Beýik Britaniýa we Fransiýa Ukrainanyň ähli ýerinde harby merkezlerini döreder" diýip, Britaniýanyň premýer-ministri Keir Starmer aýtdy.
"Biz diňe [Russiýanyň prezidenti Wladimir] Putin barlyşyk etse parahatçylyk gazanyp bileris. Açyk aýtsak, Orsýetden aýdylýan ähli sözler, Putiniň parahatçylyk üçin taýýar däldigini görkezýär" diýip, ol meýilnama barada goşmaça maglumat bermän sözüniň üstüne goşdy.
Çözülmedik meseleler
Günbataryň Ukrainada bolmagynyň çäkleri kesgitlenýän mahaly, henizem birnäçe sorag alamatlary bar, şol sanda söweş düzgünleri we ABŞ-nyň howpsuzlyk kepillikleri.
"Biz howpsuzlyk protokolynyň uly bölegini tamamladyk, ukrain halky bilsin, parahatçylyk gelse, ol müdimilik bolar" diýip, Witkoff aýtdy we ukrain delegasiýasy bilen goşmaça duşuşyklaryň geçiriljekdigini hem sözüne goşdy.
"Prezident [Donald Tramp] howpsuzlyk protokollaryny berk goldaýar. Prezident borçnamalaryndan ýüz öwürmeýär. Biz ukrainleriň gutarnykly parahatçylyga ýetmegi üçin olar bilen bile bolarys."
Parahatçylyk gepleşikleri noýabr aýyndan bäri güýçlendi, Tramp Zelenskiýden köpleriň esasan Orsýet üçin bähbitli diýip hasap eden 28 maddadan ybarat parahatçylyk teklibini kabul etmegini talap etdi.
Ukraina we onuň ýewropaly ýaranlary Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň ýolbaşçylygynda goşmaça teklibi işläp düzmäge howlukdylar we ahyrsoňy Kiýewiň bähbitlerini, esasanam howpsuzlyk kepilliklerini we territorial bitewüligini göz öňünde tutýan 20 maddadan ybarat meýilnamany öňe sürdüler.
Çynlakaý meseleler
Ukrainanyň baş gepleşik geçirijisi Rustem Umerow ýakynda "pozisiýalaryň köpüsiniň - parahatçylyk meýilnamasynyň 90 göteriminiň - eýýäm ylalaşylandygyny, jikme-jiklikler boýunça işiň dowam edýändigini" tassyklady.
Bu jikme-jiklikler Ukrainanyň kontakt liniýasynyň doňdurylmagyny ýa-da tutuş Donbas sebitiniň demilitarizasiýa edilen zona öwrülmegini öňe sürýän territorial ylalaşyklar baradaky çylşyrymly meseläni öz içine alýar.
"Diplomatiýa parahatçylyga ýetende koalisiýanyň güýçlerini ýerleşdirip bilmek üçin taýýar bolmak isleýäris" diýip, Zelenskiý aýtdy.
"Biz territoriýa meselesiniň üstünde işlemeli. Ukraina raketalara mätäç, sebäbi diplomatiýa garamazdan, rus hüjümleri her gün dowam edýär" diýip, ukrain prezidenti belledi.
Başga bir mesele Zaporižýa atom elektrik stansiýasynyň eýeçiligi bilen baglanyşykly, Kiýew Ukrainanyň we Russiýanyň ony bilelikde dolandyrmagy baradaky pikiri ret edýär we onuň energiýasyny satmak üçin ABŞ-nyň goşulmagyny isleýär.
Şeýle-de bolsa, Brýusselde Russiýanyň bu meseleleriň haýsydyr biri bilen ylalaşjakdygyny pikir edýänler az, Kreml söweş meýdanynda ýeňiş gazanýandygyny duýmak isleýär.
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin soňky hepdelerde Moskwanyň "ýörite harby operasiýa" diýip atlandyrýan maksatlaryna ylalaşyk ýa-da güýç arkaly ýetjekdigini birnäçe gezek aýtdy.
Şuny göz öňünde tutup, ÝB aýratynlykda täze sanksiýalar tapgyryny taýýarlaýar, bu dört ýyla golaý wagt mundan ozal başlanan doly möçberli çozuşdan bäri 20-nji sanksiýadyr we onuň ýanwar aýynyň ahyrynda agza döwletlerine tassyklatmak üçin hödürlenmegi mümkin.
