ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp 1-nji aprelde Birleşen Ştatlaryň Eýrandaky "işi tamamlamaga" golaýlandygyny aýtdy we ABŞ güýçleriniň ýene-de "iki-üç hepde" bu ýurda "örän güýçli" hüjüm etmegini dowam etdirjekdigini duýdurdy.
Çaknyşyk başlandan bäri halka ilkinji gezek ýüzlenip, eden çykyşynda Tramp birnäçe hepde dowam eden urşy "söweş meýdanynda çalt, aýgytly we uly ýeňişli - öň az adamyň gören ýeňişi" diýip atlandyrdy we ABŞ-nyň maksatlarynyň "tamamlanmagyna golaýlandygyny" aýtdy.
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
In Speech On Iran War, Trump Says 'Hard Part Is Done'
"Şu gün agşamky çykyşyma gabat Birleşen Ştatlaryň harby güýçleriniň "Epiki gazap" operasiýasyna başlanyna bary-ýogy bir aý boldy" - diýip Tramp aýtdy.
Tramp söweş meýdanynda uly üstünlikleriň bardygyny aýdyp, Eýranyň harby mümkinçilikleriniň düýpli pese gaçandygyny öňe sürdi.
"Şu gije Eýranyň deňiz güýçleri ýok boldy. Olaryň howa güýçleri harabalyga öwrüldi" - diýip, ol, Eýranyň ýolbaşçy resmileriniň "indi ölüdigini" we serkerdelik gurluşlarynyň "edil häzir ýok edilýändigini" sözüne goşdy.
Ol Eýranyň raketa we dron mümkinçilikleriniň "köp derejede çäklendirilendigini" we ýarag infrastrukturasynyň ýok edilýändigini aýtdy. "Uruş taryhynda hiç haçan duşman birnäçe hepde içinde şeýle aýdyň we weýran ediji uly möçberli ýitgilere sezewar bolmandy" - diýip, Tramp öňe sürdi.
Tramp Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin urşuň zerurdygyny nygtady.
"Bu ganhor režim ýakynda öz halkyndan 45 müň adamy öldürdi" - diýip, Tramp, Eýranyň içinde protestleriň basylyp ýatyrylmagyna salgylandy.
"Bu terrorçylaryň ýadro ýaragyna eýe bolmagy çydap bolmajak howp bolar" - diýip, ol sözüne goşdy.
Ol Eýranyň ýadro ýaragyny edinmegiň "dogrudanam bosagasynda" durandygy baradaky pikirini gaýtalady we onuň raketa programmasynyň ahyrsoňy Birleşen Ştatlara, Ýewropa we beýleki sebitlere howp salyp biljekdigini aýtdy.
"Bu ýagdaý 47 ýyl bäri dowam edýär we men wezipä başlamazdan has öň çözülmelidi" diýip, ol öňki administrasiýalary, şol sanda prezident Barak Obamanyň döwründe gepleşik geçirilen ýadro ylalaşygyny ýene-de tankytlady.
Degişli maglumat
Tramp: Eýrana garşy operasiýa 2-3 hepdede tamamlanyp bilerTramp şeýle hem "ilkinji islegim hemişe diplomatiýa ýoly bolsa-da", Eýran ylalaşyga gelmek üçin tagallalary ret etdi diýdi.
Tramp režimiň üýtgemegi "maksadymyz däldi" diýdi, ýöne onuň hakykata öwrülendigini öňe sürüp, "Olaryň liderleri... indi öldi" diýdi.
Ol ylalaşygy gazanmaga umyt edýändigini, ýöne ýagdaýyň has-da güýçlenip biljekdigi barada duýduryş berdi: "Eger ylalaşyk bolmasa, biz olaryň elektrik stansiýalarynyň her birine örän güýçli zarba urarys".
"Bizde ähli mümkinçilik bar" diýip, Tramp sözüniň üstüne goşdy. "Olarda hiç biri ýok".
Tramp benzin bahalarynyň ýokarlanmagyny boýun aldy we gymmatlamagyň Eýranyň söwda gämi gatnawlaryna we goňşy ýurtlara hüjümleriniň "doly netijesi" bolandygyny aýtdy we muny wagtlaýyn diýip häsiýetlendirdi.
Şeýle hem, ol Birleşen Ştatlaryň energiýa babatda "Ýakyn Gündogardan doly garaşsyzdygyny", ýöne ýaranlaryny goldamak üçin gatnaşmagyny dowam etdirýändigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde, ol hyzmatdaşlary olaryň has köp goşant goşmaýandygy üçin tankytlady we olaryň Hormuz bogazyny täzeden açmak üçin jogapkärçiligi öz üstüne almalydygyny aýtdy.
Çykyşdan öň, Nýu-Ýorkdan Gregori Miks, Waşingtondan Adam Smit we Konnektikutdan Jim Haýms ýaly ýokary derejeli demokratlar Trampyň "öz maksatlaryna ýetmäge ýakynlaşmaýandygyny" öňe süren beýanatyny ýaýratdylar.
Degişli maglumat
Tramp ÝB-niň Eýran pozisiýasy sebäpli Ukrainany ýaragsyz goýmak haýbatyny atdyOlar ABŞ-nyň 13 sany harby gullukçysynyň ölümini, ýüzlerçe adamyň ýaralanmagyny we giň sebitleýin we ykdysady täsirleri mysal getirdiler. "Biz prezidenti Eýran bilen derhal atyşygy bes etmek barada gepleşik geçirmäge we diplomatik çözgüt tapmak üçin işlemäge çagyrýarys" diýip, olar "betbagtçylykly uruş" barada duýduryş berdiler.
Analitikler habar we töwekgelçilik görýärler
Analitikler çykyşyň jemgyýetçilik düşünjesini kemala getirmek we indiki ädimlere degişli näbelliligi saklamak maksady bilen edilendigini Azatlyk Radiosyna aýtdylar.
Ýadro ýaragly Eýrana garşy jebislik (UANI) guramasynyň syýasat boýunça direktory Jeýson Brodski Trampyň çykyşynyň "Epiki gazap" operasiýasynyň töwereginde jemgyýetçilik goldawyny toplamak üçin niýetlenendigini aýtdy.
"Bu ABŞ-nyň başga bir gutarnyksyz urşy başlatmagy däl-de, Eýran režiminiň 1979-njy ýylda başlan urşy tamamlamagy hökmünde görkeziler" - diýip, ol aýtdy.
Emma ol Birleşen Ştatlar iki-üç hepdede atyşygy bes etmek barada yglan etse-de, "eýranlylaryň hüjümlerini dowam etdirmek howpunyň bardygyny, sebäbi olaryň öz goragyny dikeltmek maksadynyň bardygyny" duýdurdy.
"Bu ýagdaýy üýtgetmek üçin ABŞ-nyň eskalasiýa girmegi mümkin" - diýip, Jeýson Brodski sözüniň üstüne goşdy.
Respublikan strategi we Trampyň ilkinji administrasiýasynda Döwlet departamentiniň öňki wekili bolan Metýu Bartlett çykyşyň dürli tomaşaçylara gönükdirilendigini aýtdy.
"Aragatnaşyk uruşda örän möhümdir hem bärdäki auditoriýada öýdäki frontda, şeýle-de Eýrandaky režime garşy, Eýranyň beýik halky we sebitdäki, Ýewropadaky we ondan daşary ýurtlardaky ýaranlarymyz babatynda" diýip, Bartlett Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Degişli maglumat
Rubio Eýranda 'soňky pelläni' görýär we NATO gatnaşyklarynyň 'täzeden gözden geçiriljekdigini' duýdurýarOl bu çykyşyň zerurdygyna garamazdan, "ertire we geljekde günlere we aýlara degişli köp soraglaryň jogapsyz galýandygyny" we "bu ýagdaý üýtgese-de, dartgynlylygyň ýokarlanmagy üçin mümkinçiligiň bardygyny" aýdyp, sözüne goşdy.
Bartlett Trampyň harby üstünlikleri nygtamaga synanyşýan ýaly görünýändigini, şol bir wagtyň özünde Hormuz bogazynyň petiklenmeginiň täsirini öz içine alýan ykdysady bökdençlikleri çözmek üçin diplomatik şertleri döredýändigini aýtdy.
Ýewraziýa toparynyň uly analitigi Gregori Bru Trampyň çykyşdan öň Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda onuň üstünlikler we operasiýalaryň dowam etdirilmeginiň zerurlygyny nygtamagynyň mümkindigini aýtdy.
Mundan öň Tramp Eýranyň ýokary derejede baýlaşdyrylan uran gorlary barada alada etmeýändigini, onuň ýerastynda gömülendigini we gözegçilik edilip bilinjekdigini aýdypdy.
Şeýle-de bolsa, bilermenler Eýran özüniň 440 kilograma golaý ýokary derejede baýlaşdyrylan uranyna gözegçiligi saklasa, onuň ýadro ýaraglaryny öndürmäge ozal ara alnyp maslahatlaşylan ylalaşygyň çäginden hem has ýakynlaşyp biljekdigini aýdýarlar.