ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp, hepdäniň ahyrynda iki tarapyň Eýranyň energiýa infrastrukturasyna hüjümleri bäş gün yza süýşürilmegine sebäp bolan gepleşikleri geçirendigini mälim edenden soň, Tähran bilen ylalaşyk baglaşmagyň "örän çynlakaý mümkinçiligini" görýändigini aýtdy.
23-nji martda "Air Force One" uçaryna münmezden öň žurnalistlere beren interwýusynda, Tramp ýörite wekili Stiw Witkoffyň we Trampyň giýewisi Jared Kuşneriň Eýran tarapynyň başlangyjy bilen Ýokary Lider Mojtaba Hameneýi bilen däl-de, Eýranyň "ýokary derejeli" lideri bilen gepleşiklere gatnaşandygyny we bu gepleşikleriň "esasy ylalaşyk nokatlaryna" getirendigini aýtdy.
"Olaryň indi ýadro ýaragy bolmaz. Olar muňa razy bolýarlar" - diýip Tramp aýtdy. "Bularyň hiç biri, bolmasa ylalaşyk ýok".
Eýrandaky resmiler we döwlete degişli metbugat şeýle gepleşikleriň geçirilýändigini dessine ret etdiler. Yslam Rewolýusiýasynyň Sakçylary Korpusyna (IRGC) ýakyn bolan "Tasnim" we "Fars" habar agentlikleri, Tähran bilen Waşingtonyň arasynda gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn "hiç hili gepleşikleriň" geçirilmeýändigini aýdan çeşmelerine salgylandylar.
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
US Calls Off Strikes On Iranian Energy Targets But Sector Called Still Vulnerable
"ABŞ bilen hiç hili gepleşik geçirilmedi" diýip, Eýranyň parlamentiniň başlygy Mohammad Baker Kalibaf X-däki maglumatynda ýazdy.
"Axios" we "Reuters" ýaly habar serişdeleri ady agzalmadyk çeşmelerine salgylanyp, Müsüriň, Pakistanyň we beýleki ýurtlaryň ABŞ-nyň we Eýranyň arasynda habar gatnadandygyny ýazdylar. "Reuters" Pakistanyň resmisine we başga bir çeşmä salgylanyp, urşuň soňuna çykmak barada gönüden-göni gepleşikleriň şu hepde Yslamabatda geçirilmeginiň mümkindigini habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde, Oman "Hormuz bogazy üçin howpsuz geçiş çärelerini ornaşdyrmak üçin işjeň hereket edýär" diýip, ýurduň daşary işler ministri Badr al-Busaidi Trampyň ABŞ-nyň urşuň soňuna çykmak barada "netijeli gepleşikleri" geçirendigini aýtmagyndan gysga wagt öň sosial mediada ýazdy.
"Bu çuňňur, jikme-jik we konstruktiw gepleşikler bir hepde dowam eder, men olaryň häsiýeti we äheňi esasynda Harby ministrlige Eýranyň elektrik stansiýalaryna we energiýa infrastrukturasyna garşy islendik we ähli harby hüjümleri bäş günlük möhletde yza süýşürmegi tabşyrdym" diýip, Donald Tramp 23-nji martda sosial mediada ýazan habarynda togtadyşyň gepleşikleriň üstünligine bagly boljagyny sözüne goşdy.
Waşington bilen Tähranyň arasynda gepleşikleriň geçirilýändigi barada öňünden hiç hili beýanat bolmady. Ysraýyl tarapyndan bu ýagdaý barada dessine açyk teswir berilmedi, Trampyň eden beýanatyndan soň Ysraýyl Eýranyň merkezine howa hüjümlerini geçirýändigini yglan etdi.
Degişli maglumat Tramp Tähran bilen 'örän oňat' gepleşiklerden soň ABŞ-nyň Eýranyň energiýa nyşanalaryna hüjümleri bes edendigini aýtdy"Biz birinji, ikinji we esasan üçünji tapgyrdaky ýolbaşçylygy ýok etdik. Emma biz iň hormatlanýan we lider diýip pikir edilýän adam bilen iş salyşýarys" diýip, Tramp žurnalistlere aýtdy. "Biz uranyň baýlaşdyrylmagyny islemeýäris, ýöne baýlaşdyrylan urany hem isleýäris."
Hormuz bogazy bilen bagly wagt möhleti
Trampyň eden beýanaty Eýranyň möhüm Hormuz bogazyny açmagy üçin bellenen wagt möhletiniň golaýlan pursadyna gabat geldi.
Tramp Tährana 23-nji martda Waşington wagty bilen agşam sagat 7:44-e çenli (Merkezi Aziýanyň wagty bilen 24-nji martda irden sagat 12:44) dünýäniň nebit we gaz üpjünçiliginiň takmynan 20 göterimini dolandyrýan esasy suw ýoluny "doly açmak" üçin wagt berdi, bolmasa Eýranyň elektrik stansiýalarynyň ýok edilmegi ýaly agyr netijeler bilen ýüzbe-ýüz boljagyny duýdurdy.
Bu duýduryş Trampyň ABŞ-nyň maksatlarynyň köpüsine ýetilendigini öňe sürmek bilen harby operasiýalary "ýatyrmagy" göz öňünde tutýandygyny aýdandan bir gün soň boldy. Şeýle hem Pentagonyň sebite müňlerçe goşmaça guryýer güýçlerini iberýändigi habar berildi.
Eýran, eger Tramp elektrik stansiýalaryna zarba urmak baradaky haýbatyny ýerine ýetirse, jogap gaýtarjagyny söz berdi.
Eýranyň ýangyç we energiýa infrastrukturasyna hüjüm edilse, Eýranyň harby serkerdeliginiň sebitde ABŞ-a degişli ähli energiýa infrastrukturasyny nyşana aljakdygy döwlet metbugatynda aýdylypdy. Eýran şeýle hem suwy duzsuzlandyrmak boýunça desgalara zarba uruljakdygyny duýdurypdy.
Aýratynlykda, Eýranyň parlamentiniň başlygy Mohammad Baker Kalibaf "ýurdumyzdaky elektrik stansiýalary we infrastruktura nyşana alynsa, dessine sebitdäki möhüm infrastruktura, energiýa we nebit infrastrukturasy kanuny nyşanlar hasaplanar we yzyna gaýtaryp bolmajak derejede ýok ediler" diýip duýdurdy.
Eýranyň adam hukuklary topary HRANA-nyň maglumatyna görä, ABŞ we Ysraýyl 28-nji fewralda hüjümleri başlandan bäri uruşda 3000-den gowrak adam ölüpdir.
Degişli maglumat Tramp Ýakyn Gündogara, mümkinçiliklerini açyk saklamak üçin, goşun ibermek ähtimallygyny seljerýär – mediaÇaknyşyk energiýa we birža bazarlaryna uly täsir ýetirdi, ýangyç çykdajylaryny ýokarlandyrdy, global inflýasiýa howpuny güýçlendirdi we Orta Gündogary hem-de Günbatary sarsdyrdy, söweşleriň ýaýrap, sebiti gurşap almagyndan howatyrlanmalary artdyrdy.
Pars aýlagynyň elektrik ulgamlaryna hüjüm edilmek howpy içimlik suwuny arassalamakda köpçülikleýin bökdençlikleriň döremegi bilen bagly howatyrlanmalary güýçlendirdi we nebit bazarlaryny has-da howsala saldy.
Çaknyşyk başlandan bäri "Brent" çig nebitiniň bahasy örän ýokarlandy, ýöne Trampyň Eýran bilen gepleşikler baradaky sözlerinden soň düýpli pese gaçdy.
Tramp metbugatda eden çykyşynda geçen hepde Eýranyň nebitine garşy sanksiýalary ýeňilleşdirmek baradaky kararynyň "sistemada mümkin boldugyça köp nebitiň" bolmagyny isleýändigi üçin kabul edilendigini sözüne goşdy. Bu karar Eýranyň Ýakyn Gündogardaky nyşanalara edýän hüjümlerini maliýeleşdirmäge kömek edip biljegi üçin tankyt edilipdi.
23-nji martda günortan "Brent" çig nebitiniň bahasy bir barrel üçin takmynan 102 dollara deň bolup, tas 9 prosent pese gaçdy.