Täjik kökleri bolan we Kreml bilen aragatnaşyklary bilen tanalýan rus işewüri Umar Kremlew 2020-nji ýyldan bäri Halkara boks assosiasiýasyna ýolbaşçylyk edýär. Bu gurama soňky ýyllarda birnäçe dawa-jenjeliň merkezinde boldy. Onuň ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň uly ogly Donald Tramp kiçi bilen ýakyn gatnaşyklary haçan we nähili ýagdaýlarda ýola goýandygy bolsa henizem belli däl.
Geçen ýylyň sentýabrynda onlarça işewür we sport ýolbaşçysy Stambul şäherindäki konferensiýa merkezinde Halkara boks assosiasiýasynyň (IBA) guran agşamlyk naharyna we çykyşlara gatnaşdy. IBA dünýä derejesinde boks sporty boýunça iş alyp barýan guramadyr.
Çärä assosiasiýanyň prezidenti, Kreml bilen baglanyşygy bolan işewür Umar Kremlew ýer eýeçiligini etdi. Ol sahnadan “işewürligi gymmatlyklar bilen, boksy dogruçyllyk bilen, mirasy bolsa innowasiýa bilen birleşdirmegi” maksat edinýän täze başlangyjy yglan etdi.
Onuň bilen birlikde sahnada ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň uly ogly Donald Tramp kiçi hem bardy. Ol Kremlew barada öwgüli sözler aýtdy we bir ýyl ozal tomusky Olimpiýa oýunlarynda iki zenan boksçynyň gatnaşmagy bilen bagly ýüze çykan dawa-jenjeli hem ýatlatdy.
Halkara boks assosiasiýasynyň ýolbaşçysy Umar Kremlew 2025-nji ýylyň sentýabrynda Stambulda çykyş edýär. Onuň çep tarapynda Donald Tramp kiçi otyr.
“Bu diňe boks barada däl. Bu durmuş sapaklary, düzgün-nyzam, dogruçyllyk we mümkinçilikler barada hem. Bize hut şeýle miras gerek. Men Umary diňe bir lider däl, eýsem dostum diýip atlandyryp bilýändigime buýsanýaryn” diýip, Tramp kiçi aýtdy.
Stambuldaky çäräniň wideoýazgysynda Tramp kiçiniň ýanynda onuň gelni, Amerikanyň bir bankynyň ýokary derejeli ýolbaşçysynyň gyzy Bettina Andersonyň hem bolandygy görünýär.
Sekiz aýdan soň Tramp kiçi bilen Anderson nikalaşdylar. Toý dabarasy Floridada geçirildi. Ondan soň Bagama adalaryndaky hususy adada birnäçe günläp dowam eden toýdan soňky dabara geçirildi.
Şol dabaranyň çykdajylaryny Kremlew öz üstüne aldy.
Bu maglumat ilkinji gezek “ProPublica” guramasynyň derňewinde çap edildi, soňra bolsa “The New York Times” gazeti tarapyndan hem ýazyp alyndy. Bu habar Tramp kiçiniň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen gatnaşyklary bilen tanalýan we dürli dawa-jenjelleriň, şol sanda guramaçylykly jenaýat bilen öňden bäri dowam edip gelýän gatnaşyklar baradaky aýyplamalaryň merkezinde duran IBA guramasyna ýolbaşçylyk edýän Kremlew bilen gatnaşyklaryna ünsi güýçlendirdi.
ProPublica-nyň makalasy çap edilenden biraz soň Tramp kiçi bilen onuň gelni beýannama ýaýradyp, habarda aýdylan maglumatlary tassykladylar. Olar Kremlewiň dabaranyň çykdajylaryny tölemegini dostlukly yşarat diýip häsiýetlendirdi.
“Eziz dostumyz Umar toýumyzdan SOŇ biziň üçin iki sany ajaýyp baýramçylyk agşamyny örän jomartlyk bilen gurnady” diýip, täze nikalaşanlar Instagram-da çap eden beýannamasynda aýtdylar. “Bu dostdan berlen diýseň jomart toý sowgadydy. Biz munuň üçin çäksiz minnetdar bolduk we häzirem minnetdardyrys”.
“Şeýle şahsy we şatlykly wakanyň diňe şol adamyň kimdigi ýa-da nireden gelendigi sebäpli syýasy ýa-da howply bir zat hökmünde görkezilmegi gynandyryjydyr” diýlip beýannamada aýdylýar. “Dostluk hökman syýasy maksat bilen bagly bolmaly däl. Jomartlygyň hökman gizlin maksady bolmaly däl. Käwagt toý sowgady diňe toý sowgadydyr”.
Ak tam tarapyndan “The New York Times” gazetine iberilen beýannamada prezident Tramp şeýle diýdi: “Umaryň kimdigini asla bilemok, onuň adyny-da eşitmändim. Ol Don bilen Bettinanyň toýuny tölemedi. Toý düýbünden başga ýerde we başga günde geçirildi”.
“Bu diňe olaryň hormatyna geçirilen toýdan soňky dabara bolupdy. Munuň üýtgeşik bir zady ýok!” diýip, Trampyň sözleri beýannamada getirilýär.
Ozal Lutfulloýewdi, soň Kremlew boldy
Kremlew 1982-nji ýylda Moskwanyň günortasynda ýerleşýän Serpuhow şäherinde dünýä indi. Onuň hakyky familiýasy Lutfulloýewdir. Kakasy Nazar Lutfulloýew etniki täjik bolupdyr. Bar bolan maglumatlara görä, Umar entek kiçikä, kakasy maşgalany terk edipdir. Ejesiniň kimdigi barada maglumat ýok.
Umar Kremlew kakasynyň watany bolan Täjigistana wagtal-wagtal sapar edýär. 2023-nji ýylda ony Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon kabul edipdi.
Kremlew köpçüligiň öňünde eden çykyşlarynda ýetginjeklik ýyllarynda boks bilen meşgullandygyny, emma hiç wagt professional derejede çykyş etmändigini aýdypdy.
2000-nji ýyllaryň ortalarynda ol azyndan iki gezek sud edildi: bir gezek pul talamakda, ýene bir gezek bolsa adam tenine şikes ýetirmekde günäkärlenipdi. Russiýanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatlaryna görä, 2010-njy ýyla çenli ol Lutfulloýew familiýasyny rus gulagyna has ýakymly eşidilýän Kremlew familiýasyna çalşyp, boks boýunça guramaçy bolup işläp başlady.
Şol döwürlerde Kremlew Wladimir Putiniň şahsy goldawyny alan we maglumatlara görä döwlet tarapyndan maliýeleşdirilen “Gijeki möjekler” atly milletçi moto-klubuň duşuşyklaryna hem gatnaşyp başlady.
Kremlew şeýle hem Federal gorag gullugynyň ýokary derejeli işgäri Alekseý Rubežnyý bilen dostlaşdy. Federal gorag gullugy Putiniň we beýleki ýokary wezipeli döwlet işgärleriniň howpsuzlygyna jogap berýär. 2016-njy ýylda Rubežnyý bu gulluga ýolbaşçy boldy.
Boks dünýäsindäki güýçli prezidentlik
“Proýekt” derňew neşiriniň maglumatlaryna görä, Rubežnyý Russiýanyň Boks federasiýasynyň gözegçilik geňeşine hem ýolbaşçylyk edipdir. Soňra onuň gyz dogany Kremlew bilen durmuş gurupdyr.
2017-nji ýylda Kremlew Russiýanyň Boks federasiýasynyň başlygy boldy.
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin we Umar Kremlew 2022-nji ýylyň 10-njy sentýabrynda Moskwadaky “Lužniki” sport toplumynyň Halkara boks merkezinde.
Üç ýyl soň Kremlew Halkara boks assosiasiýasynyň prezidenti saýlandy. Ol bu wezipede özbek işewüri Gafur Rahimowyň ornuny eýeledi. ABŞ-nyň häkimiýetleri Rahimowy jenaýat dünýäsi we halkara geroin söwdasy bilen arabaglanyşykda aýyplaýardy. Rahimowyň özi uzak ýyllaryň dowamynda haýsydyr bir bikanun işe gatnaşandygyny inkär edipdi.
Kremlewiň assosiasiýanyň prezidenti wezipesine girişmegi şol bir wagtda iri maliýe hemaýatçysynyň, Russiýanyň döwlet gaz ägirdi “Gazpromyň” peýda bolmagy bilen gabat geldi. “Gazpromyň” işewürlik we maýa goýum kararlary Kremliň syýasaty bilen ýakyndan baglanyşyklydyr.
Kremlewiň döwründe boks federasiýasy dolandyryş ulgamy, maliýe işleri we eminlik meselesi bilen bagly dowam edýän şübheler sebäpli Halkara Olimpiýa komiteti (HOK) bilen aç-açan gapma-garşylyga girdi.
Kremlewiň özi birnäçe wideo çap edip, olarda Halkara Olimpiýa komitetini we şol wagtky prezidenti Tomas Bahy ýiti tankytlady. Wideolara iňlis dilindäki subtitrler hem goşulypdy.
2023-nji ýylda, Pariž Olimpiadasynda zenan boksçylaryň gatnaşmagy bilen bagly dawa-jenjeliň ýüze çykmagyndan bir ýyl öň, Halkara Olimpiýa komiteti IBA-nyň ykrar edilmegini ýatyrdy. Bu HOK-nyň iri halkara sport guramasyna garşy amal eden görlüp-eşidilmedik çäresi boldy. Assosiasiýa 2028-nji ýylda Los-Anjelesde geçiriljek Olimpiýa oýunlarynda boks ýaryşlaryny guramak hukugyndan mahrum edildi.
2024-nji ýylda Kremlew Russiýanyň iň iri awtoulag satyjylarynyň toparlarynyň biri bolan “Rolf” kompaniýasyna ýolbaşçylyk etdi. Kompaniýa onuň esaslandyryjysy, soňra ýurtdan giden Sergeý Petrowdan alnypdy. “Proýektiň” maglumatlaryna görä, kompaniýany döwlet eýeçiligine geçirmek we soňra Kremlewe bermek baradaky karary Rubežnyýyň özi kabul edipdir.
Kremlew işiniň gerimini hem giňeldip, biologik işjeň goşundylary öndürmek we awtoulaglary dikeltmek ýaly ugurlar bilen hem meşgullanyp başlady. “Kommersant” gazetiniň maglumatlaryna görä, ol Russiýanyň “Liga Stawok” we “Fonbet” bukmeker kompaniýalarynda iri paýlara eýedir.
Kremlewiň Russiýanyň işewür toparlaryndaky üstünligi Wladimir Putiniň hem ünsüni çekdi. Aprel aýynyň ortalarynda, Tramp kiçiniň toýuna gatnaşmagyndan birnäçe hepde öň, Kremlew Kremlde geçirilen dabara gatnaşdy. Ol ýerde beýleki türgenler we sport ýolbaşçylary bilen birlikde Dostluk ordeni bilen sylaglandy. Baýragy oňa Wladimir Putin hut özi gowşurdy.
Wladimir Putin Umar Kremlewe Dostluk ordenini gowşurýar. 2026-njy ýylyň 22-nji apreli.
Birnäçe hepde soň ol işewür wekiliýetiň düzüminde Hytaýa gidip, Putiniň Hytaýyň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşyklaryna gatnaşdy.
Kremlew şeýle hem merhum kakasynyň watany bolan Täjigistandaky garyndaşlary bilen ýakyn gatnaşyklary saklaýar. Ol bu ýurtda kän ünsi çekmezden haýyr-sahawat işleri bilen hem meşgullanýar. Geçen ýyl Moskwadaky mekdepleriň birinde pyçakly hüjüm netijesinde täjik oglan aradan çykandan soň, Kremlew onuň ejesi üçin Duşenbede kwartira satyn alyp berdi.