Ukrainanyň prezidenti Wladimir Zelenskiý Orsýeti, prezident Donald Trampyň energetika infrastrukturasyna howa zarbalarynyň bes edilmegi baradaky ylalaşygyna eýermezlikde aýyplady. Şol bir wagtyň özünde, Ýewropadaky resmiler bu ylalaşyk we ABŞ-nyň lideriniň Orsýetiň dizel eksportyna rugsat bermek boýunça Moskwa bilen baglaşan ylalaşygy barada anyk maglumat almaga çalyşýarlar.
Tramp, taraplaryň hiç biri tassyklamasa-da, özüniň 11-nji oktýabrda birtaraplaýyn yglan eden ylalaşygynyň güýçde galýandygyny öňe sürdi.
Ylalaşygyň özi üçin "täzelik" bolandygyny aýdan Zelenskiý soňky iki günüň dowamynda Ukrainanyň Trampyň talap edişi ýaly, Orsýetiň nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryna zarba urmakdan saklanandygyny sosial mediadaky ýazgysynda belledi.
Emma ol, Orsýetiň şeýle hereket etmändigini sözüniň üstüne goşdy.
"Bu döwürde ruslar hem energetika desgalarymyza, hem-de möhüm infrastrukturamyza hüjüm edip, Ukrainanyň üstüne zarba urmakdan saklanmak niýetleriniň ýokdugyny görkezýän örän aýdyň alamatlary berdiler" diýip, Zelenskiý 13-nji oktýabrda ýazdy.
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
Russia Pounds Ukraine In Overnight Missile And Drone Attacks
ABŞ-nyň lideri ozal taraplaryň energetika desgalaryna hüjümleri bes etmek barada ylalaşandygyny yglan edipdi, iň soňkusy 14-nji sentýabrda yglan edildi, ýöne Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň hüjümleri dowam etdirmegi bilen, uzak möhletli ýaraşyk baradaky umytlar puja çykdy.
Soňra, 12-nji oktýabrda Zelenskiý, eger Moskwa Ukrainanyň energetika ulgamlaryna zarbalary bes etmäge razy bolsa, Ukrainanyň Orsýetiň nebiti gaýtadan işleýän desgalaryna hüjümleri bes etmäge taýyndygyny aýtdy.
12-nji oktýabrda Ak Tamyň howlusynda žurnalistler bilen söhbetdeş bolanda, Tramp şeýle diýdi: "Olar [ýaraşyga] razy boldular. Näme üçin bilýäňizmi? Sebäbi men 'Siz razy bolýarsyňyz' diýdim — şonuň üçin. Olar razy boldular, sebäbi men olaryň razy bolmalydygyny we bu meseläniň çözülmelidigini aýtdym."
AÝ/AR-nyň Orsýetiň ylalaşygy bozandygy baradaky habarlar boýunça beren soragyna jogap berende Tramp bu barada "ykjam maglumatynyň ýokdugyny" aýtdy we Zelenskiý bilen Putiniň "duşuşyp, şol gülkünç urşy bes etmelidigini" belledi.
Kiewdäki elektrik stansiýasyna zarba uruldy
Trampyň beýanatyndan birnäçe sagat geçenden soň, Orsýetiň dronlary Kiewdäki elektrik stansiýasyna we Harkow şäherindäki energetika desgalaryna zarba urdy, bu bolsa ýagdaýy has-da bulaşdyrdy.
Bu ýagdaý Zelenskiniň Warşawada geçirilen howpsuzlyk maslahatynda şeýle diýmegine itergi berdi: "Eger Orsýet onuň nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryna we nebit eksportyna garşy uzak aralyga niýetlenen zarbalarymyzy bes etmegimizi isleýän bolsa, onda Orsýet biziň energetika ulgamymyza we möhüm infrastruktura desgalarymyza garşy zarbalaryny hem-de halkymyzy öldürmegini bes etmeli."
Orsýetiň howa zarbalary 13-nji oktýabrda hem dowam etdirildi. Ukrainanyň resmileri rus raketasynyň dört gatly ýaşaýyş jaýyna düşmeginiň netijesinde azyndan üç adamyň heläk bolandygyny we 11 adamyň ýaralanandygyny habar berdiler. Kiewiň häkimi Witaliý Kliçko paýtagtyň hem hüjüme sezewar bolandygyny aýtdy. Orsýetiň hüjümlerinde haýsydyr bir energetika desganyň nyşana alnyp-alynmandygy belli däl.
Şeýle-de, Tramp Orsýetiň dizel ýangyjynyň eksport edilmegine rugsat bermek baradaky ylalaşygy gorady, ol bu barada ilkinji gezek 9-njy oktýabrda Putin bilen geçiren söhbetdeşliginden soň yglan edipdi.
Ol Ýewropanyň urşa garamazdan Orsýetiň energiýa serişdelerini satyn almagy dowam etdirendigini öňe sürdi. Käbir Ýewropa ýurtlary Orsýetiň tebigy gazyny we çig nebitini satyn almagy dowam etdirýän bolsalar-da, olaryň Orsýetiň üpjünçiliginden ýüz öwrüp başlandygy sebäpli, import ep-esli azaldy.
Tramp ylalaşyk boýunça Birleşen Ştatlaryň derhal 300 000 metrik tonna rus dizel ýangyjyny import etjekdigini we ýene millionlarçasynyň import edilmegine garaşylýandygyny aýtdy.
Bu hereketiň bir bölegi hökmünde ABŞ-nyň Gazna ministrliginiň Daşary ýurt aktiwlerini gözegçilik etmek boýunça edarasy 2027-nji ýylyň 7-nji apreline çenli rus dizel ýangyjy bilen baglanyşykly geleşiklere, şol sanda Birleşen Ştatlaryň importyna ygtyýar berýän 135-nji Umumy ygtyýarnamasyny berdi.
Siziň brauzeriňiz HTML5 formatyny goldamaýar
Is Russia Preparing To Attack The Baltics?
13-nji oktýabrda Singapurda geçirilen forumda Finlýandiýanyň daşary işler ministri Elina Waltonen "Reuters" agentligine beren beýanatynda, azat dünýäniň lideri hökmünde ABŞ-nyň Orsýetiň basyşyndan azat bolmagy saýlan Ukraina bilen birlikde durmalydygyny aýtdy.
"Dünýäniň galan bölegi ejir çeken tarapyň tarapdary bolmalydyr we elbetde, azatlyk düşünjesi ugrunda güýçli bolup galmak isleýän ýurtlar hem şeýle etmelidir" diýip, ol belledi.
3-nji noýabrda geçiriljek aralyk saýlawlaryň öňüsyrasynda, Trampyň administrasiýasy bu ylalaşygy ýangyç bahalarynyň ýokarlanmagyna garşy jogap çäresi hökmünde hödürledi.
Emma bu ädim demokratlardan we hatda käbir respublikan resmilerinden tankyt tolkunyny döretdi; olar bu kararyň Putiniň Ukrainadaky urşuny dowam etdirmegine batyrgaýlyk berjekdigi barada duýduryş etdiler.
Tramp ylalaşygy tankyt eden respublikan kanun çykaryjylary "hakykatdanam çynlakaý pikirlenip bilmeýän adamlar" diýip häsiýetlendirdi.
Senatorlaryň garşylygy
Ýedi senatordan ybarat bolan iki partiýaly topar administrasiýany öz kararyny üýtgetmäge çagyrdy we Orsýetiň energetika pudagyndan gelýän girdejileriniň Moskwa tarapyndan Ukrainadaky urşy maliýeleşdirmäge kömek edýändigi barada duýduryş berdi.
"Orsýet ukrain raýatlaryny öldürmegi dowam etdirýän mahaly, ABŞ Putine maliýe taýdan goldaw bermeli däldir" diýip olar bellediler.
Bu beýannama respublikan senatorlar Susan Kollins, Tom Tillis, Jon Kertis we Liza Murkowski, şeýle hem demokratlar Jin Şahin, Riçard Blumental we Ron Waýden tarapyndan gol çekildi.
12-nji oktýabrda Kanzas ştatyndan bolan ýene bir respublikan senator Jerri Moran rus dizel ýangyjynyň import edilmegine rugsat bermegiň "bizdäki täsir ediş gurallaryny ýitirmek, ýaranlarymyzyň öňündäki abraýymyza zyýan ýetirmek we garşydaşlarymyzy batyrgaýlaşdyrmak" töwekgelçiligini döredýändigi barada duýduryş berdi.
Wekiller palatasynda Respublikan partiýasynyň köpçüligindäki guramaçysy Tom Emmer prezidenti gorap çykdy we ylalaşygy "prezidentimiziň adaty bolmadyk, täzeçe pikir edişiniň ýene bir mysaly" hem-de urşy çözmek ugrundaky ýene bir ädimi diýip häsiýetlendirdi.
AÝ/AR bilen söhbetdeş bolan energetika bilermenleri, goşmaça üpjünçiligiň saýlawlardan öň bahalara düýpli täsir edip biljekdigine şübheli garaýarlar.
"Atlantic Council" guramasynyň Ýewraziýa merkeziniň işgäri Mark Temniçki AÝ/AR-na beren maglumatynda, ABŞ-nyň Energetika maglumatlary administrasiýasynyň sanlaryna salgylanyp, yglan edilen 300 000 metrik tonna dizel ýangyjynyň ABŞ-nyň takmynan ýarym günlük sarp ediş möçberine barabar boljakdygyny aýtdy. Temnicki Orsýetiň wada berlen möçberleri ýerine ýetirip biljekdigine şübhe bildirdi we Ukrainanyň Orsýetiň nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryna eden hüjümlerinden soň önümçilik we eksport çäklendirmelerini mysal getirdi.
Ol Moskwadan eglişik bolmazdan sanksiýalaryň ýeňilleşdirilmeginiň Orsýete halkara basyşyny gowşadyp biljekdigini we Moskwanyň girdeji we Putiniň bolsa syýasy ýeňiş gazanyp biljekdigini duýdurdy.
Halkara salgyt we maýa goýum merkeziniň energiýa, ösüş we howpsuzlyk boýunça dolandyryjy direktory Ariel Koen Trampyň energiýa ylalaşygyny parahatçylyk ugrundaky öňegidişligiň ornuny tutýan gural hökmünde ulanman, ABŞ-nyň täsirini ulanyp, atyşygy bes etmek üçin tagalla etmelidigini aýtdy.
Koen energiýa desgalaryna hüjümleriň bes edilmeginiň ikitaraplaýyn bolmalydygyny, Ukrainanyň energiýa öndürýän desgalaryny we elektrik ulgamlaryny, şeýle hem Orsýetiň energiýa portlaryny, turbageçirijilerini we nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryny öz içine almalydygyny sözüne goşdy.
"Bu ähli energiýa infrastrukturasyny, şol sanda Ukrainadaky ähli energiýa öndürýän desgalary we ulgamy öz içine almaly, Orsýetdäki energiýa portlaryny, energiýa turbageçirijilerini, energiýany gaýtadan işleýän zawodlaryny hem almaly" - diýip Koen aýtdy.
Prezident Jorj Buşyň döwründe we Trampyň ilkinji administrasiýasy döwründe işlän ABŞ-nyň Ukrainadaky öňki ilçisi William Teýlor Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ylalaşygyň iki tarapyň hem bozmazlygynyň zerurdygyny, bolmasa atyşygy bes etmegiň güýje girip bilmejekdigini aýtdy.
Teýlor Zelenskiniň gatnaşmaga isleg bildirendigini, ýöne Putiniň hüjümleri bes etmäge razy bolandygyny görkezýän hiç hili subutnamany görmändigini aýtdy.