ABŞ häkimiýetleri "A7" maliýe ulgamyny "ähmiýetli transmilli jenaýatçylykly gurama" hökmünde kesgitledi. Bu ädim sanksiýalaryň daşyndan aýlanyp geçmek boýunça Kreml tarapyndan goldanýan giň gerimli shemanyň öňüni almak boýunça günbatar häkimiýetleriniň eden iň soňky çäreleriniň çägine girýär.
ABŞ-nyň Gazna ministrligi tarapyndan 1-nji oktýabrda yglan edilen bu hereket, käbir bilermenleriň pikiriçe, gaçgak moldawiýaly oligarh we Orsýetiň Goranmak ministrligi bilen baglanyşykly iri bank tarapyndan goldanylýan "A7"-niň iňňän güýçli depginde ösýän mahaly amala aşyryldy.
Hazyna ministrligi, subagentler diýlip atlandyrylýan "A7" kompaniýalar ulgamynyň, sanksiýa astyna düşen guramalar bilen baglanyşykly tölegleri kanuny täjirçilik amallary hökmünde gizleýändigini we rus hem-de eýran guramalaryna pul serişdelerini adaty bank kanallaryndan daşary geçirmäge, şol sanda Eýranyň nebit satuwyny we ýarag satyn almagyny ýeňilleşdirmäge kömek edýändigini aýtdy.
"Hazyna ministrligi Eýrana we beýleki garşydaşlara sanksiýalardan gaça durmaga, bikanun serişdeleri geçirmäge we global maliýe ulgamynyň bitewüligine zyýan ýetirmäge mümkinçilik berýän maliýe infrastrukturasyny dargadýar" diýip, Gazna sekretary Skott Bessent aýtdy.
Eýranyň awtoulag, demir ýol, önümçilik we metal pudaklaryna gönükdirilen sanksiýalary hem öz içine alýan bu çäreler, Trampyň administrasiýasynyň Tähranyň halkara maliýe we girdeji çeşmelerine elýeterliligini kesmek üçin "Ykdysady üzňelik" kampaniýasynyň bir bölegidir.
"A7-ni nyşana alýan şu günki çäre Gaznanyň Eýrany we onuň maliýe goldawçylaryny izolýasiýa etmek boýunça deňsiz-taýsyz tagallalaryny dowam etdirýär" diýip, Bessent sözüniň üstüne goşdy.
Bikanun maliýe serişdelerine garşy göreşmek üçin jogapkär Gazna býurosy FinCEN, "A7"-niň subagentleriniň 2025-nji ýylyň ýanwaryndan 2026-njy ýylyň iýunyna çenli 17 milliard dollardan gowrak pul gazanandygyny aýtdy.
"A7" 2-nji oktýabrda beren beýanatynda Eýran bilen baglanyşygyny ret edip, "Eýran ýa-da terrorçylyk guramalary bilen işleşendigi baradaky islendik aýyplamadan düýpgöter ýüz öwürýändigini" we "adalatsyz çäklendiriji çärelere sezewar edilen rus bazary üçin üznüksiz töleg hasaplaşyklaryny" üpjün edýändigini aýtdy.
Gaznanyň maglumatlaryna görä, "A7" ýanwar aýyndan başlap, günde 2000-den gowrak geleşigi işläp düzýändigini, onuň umumy möçberiniň 7,5 trillion rubldan ýa-da takmynan 91,5 milliard dollardan geçendigini öňe sürdi.
Şeýle hem, bu ulgam Eýranyň Merkezi Banky we Yslam Rewolýusiýa Goragçylary Korpusy ýaly eýran guramalaryna halkara derejesinde maliýe serişdelerini geçirmek üçin kanallary berýär.
Gazna ministrligi "A7" bilen baglanyşykly kompaniýalaryň Eýranyň sanksiýalardan gaça durmagy boýunça 140 million dollara golaý geleşiklere we ýarag satyn almak boýunça 1,6 million dollara golaý geleşiklere gatnaşandygyny aýtdy. Şeýle hem, ol ulgamy Eýranyň iň uly sanly aktiw biržasy bolan Nobitex bilen baglanyşdyrdy.
2025-nji ýylyň awgust aýynda "A7" bilen bagly birnäçe gurama Waşington tarapyndan eýýäm sanksiýa girizilipdi.
FinCEN "A7"-niň subagentlerini öz içine alýan serişdeleriň geçirilmegini gadagan edýän düzgüni teklip etdi we maliýe ulgamy bilen baglanyşykly şübheli geleşikleri anyklamaga kömek etmek üçin edaralara duýduryş berdi.
ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri ady agzalmazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda teklip edilýän düzgüniň Hytaýda, Birleşen Arap Emirliklerinde we Gazagystanda ABŞ-nyň korrespondent bank hyzmatlarynyň elýeterliliginden peýdalanyp bilýän banklara güýçli signal boljakdygyny aýtdylar.
Resmiler "A7"-niň ýüzlerçe araçysynyň kartasyny döretmegiň banklara geleşiklere gözegçilik etmek, blokirlemek we habar bermek üçin maglumat berjekdigini aýtdylar.
AÝ/AR ozal "A7"-niň işleri, şol sanda onuň Gyrgyzystandaky işleri barada habar beripdi. Azatlyk Radiosynyň derňewleri şeýle hem Moldowaly oligarh Ilan Şoryň we Orsýetiň "Promswýazbankynyň", şeýle hem "A7"-niň rubl bilen goldanýan kriptowalýutasynyň ulgamdaky rollaryny öwrendi.
Resmiler demir ýol ulaglaryny nyşana alan bu hereketi Waşingtonyň Eýranyň awiasiýa pudagyny nyşana alan öňki hereketi bilen deňeşdirdiler we daşary ýurt demir ýol operatorlarynyň, terminallarynyň, logistika kompaniýalarynyň we Eýranyň demir ýol işini goldaýan maliýe edaralarynyň sanksiýalara sezewar bolup biljekdigini aýtdylar.
"Eger Türkmenistan Sarahsda Eýranyň awtoulaglaryny kabul etmegini bes etse, Hytaý ýoly ýapylýar" diýip, ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileriniň biri Eýran-Türkmenistan serhedindäki esasy ulag merkezi bolan şäheri agzap aýtdy.
Hazyna ministrligi şeýle hem Eýranyň iki esasy awtoulag kompaniýasyny we Birleşen Arap Emirliklerinde, Gonkongda, Indoneziýada we Türkiýede awtoulag şaýlary bilen daşary ýurtly üpjün edijileri nyşana aldy. Metall pudagynda sanksiýalara sezewar edilenleriň arasynda Hytaýda ýerleşýän iki polat kompaniýasy hem bar.
Halkara Strategiki barlaglar institutynyň geo-ykdysadyýet we strategiýa boýunça uly ylmy işgäri Mariýa Şagina "A7"-niň bellenilmeginiň möhümdigini, sebäbi ulgamyň Orsýetde döredilendigini, ýöne Waşingtonyň Eýrana garşy kampaniýasynyň bir bölegi hökmünde nyşana alynýandygyny aýtdy.
“ABŞ-nyň Orsýetde döräp, Eýran bilen baglanyşygy arkaly ösdürilip ýetişdirilen uly gaçak ulgamyny gurýandygy örän aýdyňdyr” diýip, Şagina Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ol "A7"-niň diňe esasy işlerini däl-de, has giň ulgamyny nyşana almak kararynyň onuň üçünji ýurtlardaky maliýe gatnaşyklaryny bozup biljekdigini belledi.