Türkmenistanda häkimiýetler başgaça pikirli raýatlara garşy repressiw çärelerini ýene güýçlendirýärler. Şu günler tutuş ýurtda, hususan-da, paýtagt Aşgabatda we Balkan welaýatynda hökümete tarapdar neşirleriň maglumatlaryna “dizlaýk” goýan, olar bilen ylalaşmaýandygy barada başgaça mazmunda teswir ýazan ýa-da hökümeti tankytlaýan raýatlar soraga çekilýärler. Olara dürli, şol sanda ölüm haýbatlary atylyp, pul jerimesi salynýar. Bu ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosynyň biri-birinden habarsyz aýrybaşga iki habarçysy 1-nji iýulda paýtagtdan we Balkandan maglumat berdi.
“Soňky günlerde ýurduň tas ähli welaýatynda döwlete, hökümete tarapdar neşirleriň Instagram we TikTok sosial ulgamlaryndaky sahypalarynda hökümeti tankytlaýan teswirleri ýazyp, paýlaşylan maglumatlar bilen ylalaşman, oňa dizlaýk goýanlar, ýagny halamaýandygyny, ylalaşmaýandygyny beýan edenler berk yzarlanýar” diýip, ýagdaýlardan habarly kanun goraýjy edaralaryň birindäki çeşmämiz aýtdy.
Türkmenistanlylaryň ençemesiniň anonimlik şertinde beren maglumatyna görä, bu yzarlamalaryň çäginde esasan sosial ulgamda ýazan teswirine başga adamlar tarapyndan köp “laýk” basylan raýatlar soraga çagyrylýar.
“Häkimiýet wekilleriniň bu raýatlary nädip anyklaýandygy anyk belli däl. Ýöne şeýle raýatlar ýaşaýan ýerindäki şäher ýa-da etrap polisiýa bölümlerine, şeýle-de Milli howpsuzlyk ministrliginiň ýerli edaralaryna ýa-da il arasynda ‘gizlin otdel” diýilýän 7-nji bölüme çagyrylýar” diýip, ýakynda tanyşlarynyň biri soraga çekilen aşgabatly ýaşaýjy anonimlik şertinde aýtdy.
Ölüm we Owadandepe, şeýle-de biometriki pasportlaryny almak haýbatlary...
Ýagdaýlardan habarly söhbetdeşlerimiziň sözlerine görä, olar bu ýerde soraga çekilýärler. Olardan ‘näme üçin ýigrençli sözleri ýazýandyklary’ soralyp, olar halky agzalalyga itermekde, ýigrenji öjükdirmekde aýyplanýarlar.
“Soraga çekilenlere ölüm haýbaty hem atylýar. Şeýle-de, olara Owadandepe türmesine ibermek barada-da haýbat atylýar. Mundan başga-da, raýatlara biometriki pasportlarynyň ellerinden alynjakdygy we gaýdyp berilmejekdigi barada hem haýbat atylýar” diýip, Balkanabat şäheriniň ýaşaýjysy ýakynda soraga çekilen tanyşlaryna salgylanyp, anonimlik şertinde gürrüň berdi.
Söhbetdeşlerimiz soraga çekilenleriň häzirlikçe 150-200 manat aralygynda jerime salnyp, öýlerine goýberlendigini, ýöne bu ýagdaýlar gaýtalansa, onda olara 15 gije-gündize çenli tussaglyga höküm ediljekdiginiň duýdurylandygyny hem aýtdylar.
Azatlyk bu ýagdaýlar barada degişli türkmen häkimiýetlerinden, şol sanda Aşgabadyň we Balkanyň Polisiýa müdirliklerinden teswir alyp bilmedi.
Ýöne ýerli synçylaryň we türkmenistanlylaryň ençemesi häzirki repressiw çäreleriň raýatlaryň ýurtda petik astynda saklanýan we diňe VPN hyzmatlary arkaly elýeterli bolan sosial ulgamlarda öz garaýyşlaryny, pikirlerini aç-açan beýan etmegi bilen bagly ýagdaýlaryň göz-görtele köpelen mahalyna gabat gelendigini aýdýar.
“Olar çap edilen maglumatlara degişli teswirleri ýazmakdan başga-da, ýurtdan çykmakdaky kynçylyklara, ilatyň gündelik meselelerine, azyk gymmatçylygyna ünsi çekýärler” diýip, aşgabatly synçy anonimlik şertinde aýtdy.
"Işjeňligiň mümkin bolan netijeleri..."
Bu aralykda, bu ýagdaýlar barada garaşsyz neşir “Türkmenistanyň Hronikasy” hem habar berýär.
Neşir iýun aýynyň dowamynda Aşgabadyň etrap sudlarynyň TikTok, YouTube we beýleki sosial media platformalarynda türkmen hökümetini tankytlaýan ýazgylara “laýk” basan ýa-da olara teswir ýazan raýatlara garşy administratiw işleri her gün diňländigini aýtdy.
“Elýeterli bolan maglumatlara görä, aňtaw gulluklary ýurtda gadagan edilen internet çeşmelerine yzygiderli girýän ulanyjylary anyklaýarlar. Soňra bu adamlar polisiýa bölümine çagyrylýar, sorag edilýär we internetde mundan beýläk-de işjeňligiň mümkin bolan netijeleri barada duýduryş berilýär” diýip, neşir 30-njy iýunda çap eden maglumatynda belleýär.
Şeýle-de, onda bu adamlar baradaky maglumatlaryň degişli kazyýetlere geçirilýändigi, köp halatlarda, ilkinji gezek aýyplama bildirilýän raýata 200 manat möçberinde jerime salynýandygy hem aýdylýar.
Dünýäniň iň bir ýapyk we repressiw ýurtlarynyň biri hasaplanylýan Türkmenistanda häkimiýetler sosial mediada başgaça pikirlerini aýdýan türkmen raýatlaryna garşy alyp barýan repressiw çärelerini wagtal-wagtal güýçlendirýärler.
Şuňa meňzeş ýagdaýlar soňky gezek geçen ýylyň dekabrynda hem bolupdy. Şonda ýurduň dürli sebitlerindäki habarçylarymyz TikTokdaky hökümetçi sahypalaryň aşagynda tankydy pikirleri ýazýanlary, resmi mediada aýdylýan zatlar bilen, hakyky durmuşyň arasynda ‘uly aratapawudyň bardygyna” ünsi çekip kommentariýa goýýan ulanyjylary hem anyklamak boýunça kampaniýanyň alnyp barylýandygyny aýdypdylar.
“Freedom House” guramasynyň 2026-njy ýylda Dünýädäki Azatlyk boýunça mart aýynda çap eden soňky hasabatynda Türkmenistan syýasy hukuklar we raýat azatlyklary reýtinginde 100-den diňe 1 bal alyp, onuň dünýäde iň repressiw ýurtlaryň biri bolmagynda galýandygy aýdyldy.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.
Forum