Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Eýran duşmançylygy bes etmek we Hormuz bogazyny gaýtadan açmak barada ylalaşdylar, şol bir wagtda, birnäçe möhüm mesele, şol sanda Eýranyň ýadro programmasy ara alnyp maslahatlaşylmaly tema bolmagynda galýar. Resmiler iki tarapyň eýýäm çarçuwaly ylalaşyga sanly görnüşde gol çekendigini we 19-njy iýunda resmi gol çekişlik dabarasyna garaşylýandygyny aýdýarlar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy ABŞ-nyň öňki diplomaty we häzirki wagtda Atlantik Geňeşinde Ýakyn Gündogaryň howpsuzlygy we strategiýasy boýunça ýöriteleşen abraýly işgär Gina Aberkrombi-Winstanli bilen şu wagta çenli nämeleriň gazanylandygy, nämeleriň çözülmän galýandygy we dünýäniň mundan beýläk nämelere garaşmalydygy barada söhbetdeş boldy.
Degişli maglumat
Eýranyň nebitli gämileri birnäçe aýda ilkinji gezek Hormuz bogazyndan çykdyÖňki ilçi we ABŞ-nyň Döwlet departamentinde, Goranmak ministrliginde we Milli howpsuzlyk geňeşinde ýokary derejeli resmi bolan Aberkrombi-Winstanli Bagdatda, Jakartada we Kairde gulluk etdi we ABŞ-nyň Saud Arabystanyndaky diplomatik missiýasyna ýolbaşçylyk eden ilkinji zenan boldy.
AÝ/AR: Esasy zatlardan başlaýalyň. Käbir resmiler ylalaşylan zady özara düşünişmek memorandumy diýip atlandyrýarlar, beýlekiler bolsa ony eýýäm parahatçylyk ylalaşygy diýip atlandyrýarlar. Diplomatik nukdaýnazardan, ony näme diýip atlandyrmaly? Şu günki günde anyk näme gazanyldy?
Gina Aberkrombi-Winstanli: Diplomatik nukdaýnazardan, "ylalaşyk" sözi bu ýerde düýbünden nädogry diýerdim. Diplomatiýada biz şertnama baglaşmaýarys – biz ylalaşyklary, düşünişmeleri gazanýarys. Elbetde, men "düşünişme" dogry söz diýip pikir edýärin.
Özara düşünişmek baradaky memorandum dogry, sebäbi heniz hemme zat ylalaşylmady. Has giňişleýin öwrenmegi we gepleşikleri talap edýän çözülmedik meseleleriňiz bar bolsa, ýöne nirä gitmek isleýändigiňiz, näme gazanmak isleýändigiňiz barada umumy düşünjäňiz bolanda, onda düşünýärsiňiz. Şonuň üçin men özara düşünişmek baradaky memorandum dogry söz diýip pikir edýärin. Bular hakykatdanam ilkinji ädimler - parahatçylyk ylalaşygyna tarap bolar diýip umyt edýärin - ýöne [bular] henizem diňe ilkinji ädimlerdir.
AÝ/AR: Onda aýdyň sorag: Bu düşünişmek näderejede güýçli? Waşington bilen Tähran gutarnykly ylalaşyga gelmezden öň onuň dargamagynyň öňüni almak üçin iň az derejede haýsy şertleri ýerine ýetirmeli?
Gina Aberkrombi-Winstanli: Siz örän ýerlikli soragy berdiňiz, sebäbi bu düşünişmäniň amala aşmagyna päsgel berýän köp faktor bar. Birinjiden, sözler möhümdir. Biz eýranlylaryň bogazyň öz gözegçiliginde galjakdygyny we tölegleri alyp biljekdigini aýdandyklaryny eşitdik. Biz Birleşen Ştatlaryň prezidentiniň we wise-prezidentiniň ýol tölegleriniň mugt boljakdygyny aýdandygyny eşitdik.
Degişli maglumat
Tramp ylalaşykda Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmajagynyň ‘açyk we aýdyň’ görkezilýändigini aýdýarÝöne "töleg" örän aýratyn söz. Düşündirişe baglylykda, iki söz hem dogry bolup biler. Dürli düşündirişleriň bolmagy mümkin we biz takyk ýazylan teksti görýänçämiz, ýaýyň içinde sözleriň bardygyny ýa-da ýokdugyny bilmeris, bu birden köp düşündirişiň çözülmän galýandygyny aňladýar. Ylalaşyklarda, elbetde, özara düşünişmelerde käwagt ýaýyň içinde aýdylan sözler bolýar.
Ýadro meselesi yza süýşürildi
AÝ/AR: ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri resminamanyň iň kyn meseleleriň, esasan hem Eýranyň ýadro programmasynyň çözgüdini bilgeşleýin yza tesdirýändigini aýdýarlar. Bu çemeleşmä diplomatik taýdan nähili düşünilmeli we munuň gepleşikleriň indiki tapgyryna nähili täsirleri bolup biler?
Gina Aberkrombi-Winstanli: Eýranyň nukdaýnazaryndan, munuň ajaýyp ädimdigine ynanýaryn. ABŞ-nyň nukdaýnazaryndan, bu, ähtimal, zerurdy.
Syzan köp sanly maglumatlar ýadro ulgamynda öňe gidişiň iň gowy ýoly barada ylalaşyk ýokdugyny aýdyňlaşdyrdy. Oňa goşmaça wagt bermegi, biz ynamy güýçlendirmek çäresi diýip atlandyrýarys: ylalaşylyp bilinjek meseleleri çözmek, olary durmuşa geçirmek we soňra has kyn meseleleri çözmek üçin ynamyň döredilip bilinjekdigini ýa-da bilinmejekdigini görmek. Şonuň üçin, ABŞ tarapyndan muny gijikdirmek gerekdi we örän arzuw edilýän zatdy, sebäbi eýranlylar bu tapgyrda amerikanlaryň isleglerine boýun bolmajakdylar.
Indi, eýranlylara pul akyp başlanda - doňdurylmadyk aktiwler ýa-da sanksiýalaryň ýeňilleşdirilmegi arkaly bolsun - olar öz ykdysadyýetini dikeldip we zyýany düzedip bilerler. Eger söwda ylalaşyklary ýola goýulsa, bu has uly düşünişmä we ynama mümkinçilik döredip biler, şonuň üçin has kyn meseleler soňra çözülip bilner.
Makala gysgaldylyp çap edilýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.