Balkandaky habarçymyz günbatar sebitde azyndan iki telekeçiniň saklanandygyny, olaryň uly mukdardaky temmäki önümlerini we gadagan edilen narkotik dermanlary serhetden geçirmek synanyşygynda güman edilýändigini habar berýär. Bu maglumat Ahal sebitinde ýurda daşary ýurtlardan ýük getirýän birnäçe telekeçiniň saklanandygy, olaryň neşe serişdelerini getirmekde aýyplanýandygy baradaky habaryň yz ýanyndan geldi.
Balkanly çeşmeler ýerli telekeçileriň ‘100 ýaşşige golaý’ temmäki önümini daşary ýurda geçirmek synanyşygynda güman edilýändigini aýdýarlar, emma Azatlyk bu aýdylýany resmi taýdan tassykladyp ýa inkär etdirip bilmeýär.
Sagdyn durmuş ýörelgeleri näme üçin ornaşmaýar?
Temmäki önümlerine garşy göreşiň üstünlikli bolandygyny aýdýan türkmen metbugaty ýurdy 2025-nji ýyla çenli çilimkeşlikden doly azat etmekçi bolan hökümetiň ‘sagdyn durmuş ýörelgelerini durmuşa ornaşdyrmakda’ uçran kynçylyklary, ‘soňy gelmedi’ diýilýän gaçak haryt barlaglary babatynda dymmak pozisiýasynda durýar.
Balkanly telekeçileriň saklanandygy baradaky habar Marydaky çilim gymmatlamasy, Lebapda nas söwdagärlerini, Ahaldaky gümrük nokatlaryndan geçirilýän bikanun ýükleri ýüze çykarmak tagallalary baradaky maglumatlar bilen utgaşdy.
Emma türkmen häkimiýetleri bu hili derňewler, olaryň netijeleri barada köplenç dymýar, dürli ýollar bilen getirilýän we hil derejesi nämälim bolan temmäki önümleriniň, nasyň we keýp beriji dermanlaryň söwdasy bir salymdan öňküsi ýaly dowam etdirilýär diýip, synçylar aýdýar.
Aýry-aýrylykda gürleşilen ýaşaýjylaryň tassyklamagyna görä, ýurtda çilim, nas, arak-şerap söwdasyny edýän adamlaryň arkasynda esasan MHM işgärleri durýar we, berk goragy bolmasa, bu söwda girenler köplenç jenaýat jogapkärçiligine çekilýär.
Söwdanyň ‘girdejili’ harytlary 'daşardan gelýär'
Türkmenistanda söwdanyň ‘girdejili’ harytlary diýilýän önümler esasan Eýran, Owganystan, Özbegistan bilen aradaky serhetleriň üstünden geçirilýär we, ozalky gümrük işgäri gaçak harytlaryň geçirilýän ýerinde işlemegiň indi otuz ýyl bäri öz ‘nyrhynyň bardygyny’ aýtdy.
Balkanly telekeçiler, ynamdar çeşmäniň tassyklamagyna görä, Özbegistana ýük geçirmekçi bolanlarynda, Farapdaky gümrük geçelgesinde saklanypdyr.
Bu habaryň fonunda, polisiýadaky çeşmäniň ‘wagtlaýyn’ diýip häsiýetlendiren reýdleri mahalynda bolşy ýaly, welaýatlarda çilim biznesi bilen meşgullanýan telekeçileriň soraga çekilýändigi aýdylýar.
“Balkanabatda çilim häzir iki essä golaý gymmatlady, gümrük nokatlaryndan bir guty çilimi hem geçirmeýärler. Hususy marketler hem çilimi gorkup satýarlar. Reýdler wagtynda ‘trans’ ýa-da ‘serhetüsti jenaýat’ hasaplanýan hereketleriň üsti açylsa, legal däl çilim gutulary anyklansa, market eýeleri uly jerime tölemeli bolýar” diýip, söwda hünärmeni aýtdy.
Onuň sözlerine görä, çilim ýükleriniň aglabasy Eýran we Özbegistan tarapdan, ‘bikanun ýoldan’ getirilýär.
Reýdler döwlet girdejilerini hususyýetçilerden goraýarmy?
Türkmenabat polisiýasyndaky çeşme nas söwdasyna garşy geçirilýän reýdlere sosial mediada Baýramalydaky nas baronlary barada edilen gürrüňleriň sebäp bolandygyny öňe sürüpdi. Balkanly söwda işgäri bikanun getirilýän temmäki önümleriniň töweregindäki ‘galagoplugy’ döwlet eýeçilikdäki temmäki söwdasyndan gelýän girdejiniň düýpli azalmagy bilen baglanyşdyrdy.
Ýurduň döwlet dükanlarynda satylýan temmäki önümlerinden gelýän girdejiniň we hususy dükanlarda köpelendigi aýdylýan ‘elýeterli çilimleriň’ mukdarlaryny anyklamak mümkinçiligi bolmansoň, Azatlyk bu ýagdaýyň umumy söwda ýetirýän täsirlerini anyklaşdyryp bilmeýär.
Ahal welaýatyndaky habarçymyz 3-nji noýabrda sebitiň gümrük nokatlaryndan geçýän ýük ulaglarynyň barlagynyň ‘gaty güýçlendirilendigini’ habar berdi.
Gümrük nokatlaryndaky çeşmeler bu ýagdaýy “ýurduň çägine neşe serişdelerini getirýän ulaglary we telekeçileri” anyklamak tagallasy bilen düşündirýärler.
Ulaldylyp görkezilýän 'kiçi göreş'
Türkmen häkimiýetleri wagtal-wagtal neşe maddalarynyň, narkotik dermanlaryň we temmäki önümleriniň garşysyna alnyp barylýan göreşiň netijelerini görkezip, oda atylýan gaçak harytlary görkezýärler.
Emma synçylar häkimiýetleriň neşä garşy yglan edilen göreşiň netijeleriniň anyk däldigini, gazanylan diýilýän üstünlikleriň hemişe ulaldylyp görkezilýändigini, wagtlaýyn çäreleriň köplenç tutulan adamlardan alynýan paranyň mukdarynyň artmagy bilen utgaşýandygyny öňe sürýärler.
Dürli çeşmeleriň, şol sanda hukuk goraýjy işgärleriň we telekeçileriň tassyklamagyna görä, ýaşlaryň we uly adamlaryň arasynda neşe maddalaryna, temmäki önümlerine we narkotik dermanlara bolan isleg, talap saklanyp galýar.
Saglyk hünärmenleri ýaramaz endiklerden saplanyp bilmeýän adamlaryň köp bolmagyny ýurtdaky agyr işsizlik, ykdysady çökgünlik we kanunlaryň işlemezligi sebäpli ruhdan düşýän adamlaryň sanynyň azalmazlygy bilen baglanyşdyrýarlar.
Azatlyk bu ýagdaýlar barada resmi düşündiriş alyp bilmeýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.
Forum